Home Paus

Paus

De paus in de rooms-katholieke kerk wordt betiteld als plaatsbekleder van Christus, opvolger van Petrus en bisschop van Rome. Hij wordt ook wel aangeduid als Heilige Vader, of papa (de vertaling van vader uit het Latijn). Hij is de geestelijk leider voor meer dan een miljard mensen. De paus wordt Heilige Vader genoemd, waarbij ‘vader’ verwijst naar het Griekse woord ‘papa’. De paus heeft nog meer titels. De volledige titulatuur is Plaatsbekleder van Jezus, Opvolger van Petrus, Opperherder van de Universele Kerk, Bisschop van Rome, Patriarch van het Westen (paus Benedictus draagt deze titel niet meer), Primaat van Italië, Pontifex Maximus, Soeverein van de staat Vaticaanstad, Dienaar der dienaren Gods (Servus Servorum Dei) en Vader der vaderen (Pater Patrum).

De huidige Paus is paus Franciscus. Sinds 1870, het Eerste Vaticaans Concilie, is de paus onfeilbaar. Dit betekent niet, dat alles wat de Paus als persoon zegt ook waar is. De pauselijke onfeilbaarheid is terug te leiden naar de onfeilbaarheid van Jezus. De uitspraak van een paus is onfeilbaar, als dit als een ‘ex cathedra’-verklaring wordt geuit. In de praktijk komt dat zelden voor.

Vaticaan

De paus woont en werkt in het centrum van de wereldwijde katholieke kerk: het Vaticaan. De naam Vaticaan is wellicht afkomstig van de Etruskische plaats ‘Vaticanum’. Overigens, de Heilige Stoel (of Apostolische Stoel), is de naam van het Vaticaan in bestuurlijke zin: het omhelst de Paus, de Romeinse Curie en een aantal andere afdelingen.

Hoe wordt iemand paus?

In de geschiedenis van de kerk zijn er verschillende methoden gebruikt om een nieuwe paus te kiezen. De eerste pausen werden gekozen door lokale geestelijken, die in de buurt van Rome woonden. Diverse koningen en keizers waren er veel aan gelegen het proces te beïnvloeden. Er zijn perioden geweest dat zij het niet eens waren met de keuze, en eigen pausen naar voren schoven (tegen-pausen).

De opvolging van een paus volgt nauwgezette procedure. Als een paus is verkozen, blijft hij dat zijn hele leven lang. Er wordt echt een ‘lifetime commitment’ van je gevraagd. Zodra een paus sterft, gelden strikte regels voor de opvolging. Alle procedures na het overlijden van de paus zijn door paus Johannes Paulus II vastgelegd in de constitutie Universi Dominici Gregis, die op 22 februari 1996 is opgesteld. Het document gaat ook in op de periode dat er geen paus is – de sedes vacante – en de wijze waarop een nieuwe paus wordt gekozen.

Na het overlijden van de paus wordt er een rouwperiode van negen dagen (=novem diales) afgekondigd. Dit gebeurt door de camerlengo, de kamerheer en naaste medewerker van de paus. De Zwitserse garde houden hun zwaarden in deze periode omlaag als teken van rouw. De begrafenisriten zijn vastgelegd in de documenten Ordo Exsequiarum Romani Pontificis en de Universi.

De sedes vacante of sedisvacatio (‘letterlijk: lege stoel’) begint op het moment dat de camerlengo de dood van de paus heeft vastgesteld en duurt tot het moment dat een nieuwe paus is gekozen. De term wordt gebruikt als er geen bisschop of paus is die het kerkelijk bestuur kan uitoefenen.

Pontificaten

Van twaalf dagen tot 34/37 jaar hebben pontificaten geduurd. Hier is een volledige lijst van alle pausen. De huidige paus is paus Franciscus. Zijn voorgangers waren paus Benedictus XVI en paus Johannes Paulus II.

Al tijden circuleren meningen dat paus Franciscus de laatste paus zou zijn voor het einde der tijden. Deze opvatting is te herleiden naar de profetie van Malachias, maar dit kan nauwelijks serieus worden genomen. Een ander hardnekkig misverstand is de legende over Johanna van Ingelheim, een vrouw die het tot het pausambt hebben geschopt en 2,5 jaar als pausin Johanna zou hebben geleefd.