Home Katholieke uitvaart

Katholieke uitvaart

Rituelen rond het sterven en overlijden staan voor actieve katholieken in verband met het leven, dood en verrijzenis van Jezus Christus. Katholieken ontvangen in hun laatste levensfase het sacrament van de ziekenzalving, liefst in het bijzijn van familie en bekenden, dat de stervende moet helpen zich klaar te maken voor de ontmoeting met God.

De dood is het einde van het aardse bestaan. Dankzij Jezus heeft de christelijke dood een positieve betekenis gekregen. De dood is een binnengaan in het eeuwig leven: ‘Dit is de tent van God bij de mensen! Hij zal bij hen wonen. Zij zullen zijn volk zijn, en Hij, God-met-hen, zal hun God zijn. Hij zal alle tranen uit hun ogen wissen, en de dood zal niet meer bestaan; geen rouw, geen geween, geen smart zal er zijn, want al het oude is voorbij.’ (Openbaring 21, 3-4)

Het sterfbed/avondwake
Het is niet meer zo heel gebruikelijk om vanaf het moment van overlijden tot het tijdstip van de uitvaart bij de doe te waken. Als iemand thuis overlijdt en wordt opgebaard gebeurt het nog wel. Vaak wordt op de avond voor de begrafenis in de kerk of de aula van een verpleeg- of bejaardenhuis een avondwake gehouden. Dat is een korte kerkelijk georiënteerde dienst. Hierbij wordt de levensloop van de overledene gememoreerd en wordt voor hem en de nabestaanden gebeden. Ook wordt om vergeving van schuld gevraagd en worden teksten gelezen en liederen gezongen.

De aanwezigheid van veel vrienden en bekenden bereidt de nabestaanden mentaal voor op de uitvaart. Na de avondwake is er soms gelegenheid tot condoleren of het tekenen van een condoléanceregister, maar meestal wordt het condoleren uitgesteld tot na de uitvaartplechtigheid.

Bij de overledene wordt gebeden, een avondwake gehouden, een psalm gelezen en het lichaam met wijwater besprenkeld. Het lichaam wordt daarna overgebracht naar de kerk.

Gedachtenisprentje
Het is gebruikelijk om tijdens de uitvaartdienst in de kerk een gedachtenisprentje te laten uitreiken. De familie kan de tekst hiervoor weliswaar zelf samenstellen, maar omdat zij een plaats heeft in de viering, kan degene die namens de parochie afspraken met de familie maakt, bepaalde voorwaarden stellen aan de inhoud.

Het overlijden van jonge kinderen
Voor 1983 was het, kerkrechtelijk, niet mogelijk om ongedoopte kinderen kerkelijk te begraven. Nu is dat gelukkig wel mogelijk. Jonge kinderen van katholieke ouders die tijdens de bevalling of zeer vroeg stierven hadden dit recht tot 1982 niet. Een reden hiervoor was dat de erfzonde niet afgewassen was. Deze pastorale praktijk werd onder andere ingegeven door de theologische verklaringen rondom het voorgeborchte of limbus, een theologisch concept dat in 2007 werd afgeschaft.

In de kerk
De overledene heeft het gezicht naar het altaar gericht. De liturgie wordt als dienst van het woord gevierd, waarbij het centrale punt het nieuwe leven is. Om pastorale redenen kan worden afgezien van de dienst van de Eucharistie. Als deze wordt gevierd, staat het paasmysterie centraal. Anderszins kan een requiemmis worden opgedragen.

Laatste aanbeveling
Een vaarwel tot God. Door de dood is de overledene gescheiden van de nabestaanden, maar met het zich op een weerzien. De laatste aanbeveling kent een gebed, het lichaam wordt besprenkeld met wijwater en wierook, en slotgezangen.

Graflegging
De liturgie eindigt bij het graf. Het lichaam wordt toevertrouwd aan de aarde.