In het Kerkelijk Wetboek van 1983 handelen artikelen 375 tot en met 430 over de bisschoppen. In de RK Kerk wordt de wijding tot bisschop gezien als de derde trap van het priesterschap, na de wijding tot diaken en priester. Om een keuze te maken voor een nieuwe bisschop wordt een zogenaamde relatieve lijst opgesteld van drie kandidaten. De taak van de pauselijke nuntius is hierbij van belang. De hoofdregel is dat de paus een bisschop vrij benoemt. Dit wil zeggen dat hij niet verplicht is om een kandidaat van de relatieve lijst te benoemen.

De wijding gebeurt door drie bisschoppen (een hoofdconsecrator en twee mede-consecratoren). De consacrerende bisschoppen worden aangewezen bij pauselijk mandaat en het is bisschoppen niet toegestaan om zonder pauselijk mandaat iemand tot bisschop te wijden. De wijding moet ook in een publieke viering plaatsvinden.

Naar de katholieke opvatting zetten de bisschoppen de leer- en herdersfuncties van de door Christus uitgekozen twaalf apostelen voort, de apostolische successie. In een ononderbroken keten van handopleggingen gaat het ambt van bisschop terug op deze apostelen. Als eerste onder de bisschoppen wordt de paus beschouwd, in navolging van dat Petrus de eerste onder de apostelen was.

Er worden de volgende soorten bisschoppen onderscheiden:

  • residerende bisschop (staat aan het hoofd van een bisdom)
  • hulpbisschop (assisteert een residerende bisschop en is altijd ook titulair bisschop)
  • titulaire bisschop (veelal in dienst van de curie of is in diplomatieke dienst)
  • aartsbisschop (hoofd van een aartsbisdom, het belangrijkste bisdom van een aantal bisdommen dat bij elkaar hoort)
  • metropoliet, hoofd van een kerkprovincie
  • elect-bisschop, wel gekozen, maar nog niet gewijde bisschop

De bisschoppen van een kerkprovincie leggen elke vijf jaar een ad limina-bezoek af aan de paus. Bij het dagelijkse bestuur van hun bisdom wordt de bisschop bijgestaan door vicarissen en een bisschopsraad, adviserend bestaat er ook een priesterraad.

Paus Johannes Paulus II heeft een postsynodale apostolische exhortatie Pastores Gregis – De herder van de schapen (16 oktober 2003) geschreven over het bisschopsambt.