Jezus Christus is het hoofd van de Kerk, de gelovigen vormen het lichaam. In Christus is dan ook de bron van het priesterschap gelegen (zie het wijdingssacrament). De kerkelijke organisatie wordt in grond gevoed door Christus. In de Bijbel staat: “Als zij in de streek van Caesarea komen vraagt Jezus aan zijn leerlingen wie volgens de mensen de Mensenzoon is. Simon Petrus antwoordt: ‘U bent de Messias, de Zoon van de levende God’. Jezus gaf hem ten antwoord: `Gelukkig ben jij, Simon Barjona; niet vlees en bloed hebben jou dat onthuld, maar mijn Vader in de hemel. Ik zeg jou: jij bent Petrus; op die steenrots zal Ik mijn kerk bouwen, en de poorten van het dodenrijk zullen haar er niet onder krijgen.” (Matt. 16, 17-19)

Daarmee wordt Petrus door Jezus benoemd als eerste Paus.

Het Vaticaan en de Paus

Het centrum van de wereldwijde katholieke kerk is het Vaticaan. De naam Vaticaan is wellicht afkomstig van de Etruskische plaats ‘Vaticanum’. Vaticaanstad is de kerkelijke staat waar de paus zetelt. De Heilige Stoel (of Apostolische Stoel), is de naam van het Vaticaan in bestuurlijke zin: het omhelst de Paus, de Romeinse Curie en een aantal andere afdelingen. De Paus staat aan het hoofd van de kerk, als opvolger van Petrus. Een pausloze periode wordt wel sedesvacatio genoemd. De vorige paus was de Pool Karol Woytyla, ofwel paus Johannes Paulus II. Hij was paus sinds 1978 en daarmee één van de langstzittende pausen aller tijden. De huidige paus is Benedictus XVI.

Als de paus is overleden volgt een periode van rouw en moet een nieuwe paus worden gekozen. Zittende kardinalen gaan dan in conclaaf om via een geheime stemming een nieuwe paus te kiezen. Gelovigen wachten dan op de witte rook die uit de schoorsteen zal opstijgen. Kort daarop zal de nieuwe paus worden aangekondigd via het Habemus papam: we hebben een nieuwe paus.

Katholieke hiërarchie

Bij andere geloofsrichtingen is er geen centraal (bestuurlijk) gezag, zoals de Rooms-Katholieke Kerk die kent. Onder hiërarchie (hieros = heilig; arché = bestuur) worden twee dingen verstaan: het besturen van de kerk als ‘multinational’ en de sacramentele bediening door de wijding van bisschoppen en priesters. Bij de hiërarchie is de functie van bisschop cruciaal. Zij zijn de opvolgers van de eerste leerlingen van Jezus. Het College van Bisschoppen is een functie waarin de bisschoppen leiding geven aan alle lokale kerken die de gezamenlijke RK Kerk vormen. Dit bisschoppencollege wordt wel het wereldepiscopaat genoemd. De paus, als opvolger van Petrus, staat aan het hoofd van het bisschoppencollege.

De belangrijkste ambten in deze hiërarchie zijn die van de Paus, de kardinalen, de bisschoppen, de priesters en de diakens.

Het bestuur van de multinational RK Kerk

Omdat we het over een ‘multinational’ hebben (immers, er zijn meer dan een miljard katholieken in haast ieder land ter wereld), bestaat een uitgebreid systeem van bestuur. In dit bestuur zijn rollen weggelegd voor het Vaticaan met haar bestuursinstituten, zoals de Romeinse Curie, de bisdommen, de prelaturen, de parochies en dekenaten. Tijdens met name twee vormen van kerkvergaderingen, de conciliessynodes en ad liminabezoeken, wordt de koers bepaald van de RK Kerk.