De islam is de tweede grote monotheïstische religie in de wereld. Het woord ‘islam’ wordt meestal vertaald als ‘onderwerping’. Het is de moslim (dat is degene die zich onderwerpt of overgeeft) die besluit zich naar lichaam en naar geest te voegen naar de wil van Allah. Allah is het Arabische woord voor ‘de ene God’.

Geschiedenis

De geboorte van de islam is terug te herleiden naar de zevende eeuw na Christus. In de Arabische plaats Mekka ontvangt volgens de traditie de Arabische koopman Mohammed ibn Abdallah vanaf 610 tot kort voor zijn dood een reeks van goddelijke openbaringen. Door volgelingen van Mohammed – die wordt aangeduid als de Profeet of de Boodschapper van God – zijn deze openbaringen bekend als de koran.

In de beginperiode komt de islam in aanraking met het jodendom en christendom, maar ook met het zoroastrisme in Perzië en met tradities in het Byzantijnse rijk. Nadien heeft de islam zich over vele plaatsen in de wereld uitgebreid, en kent de islamtische gemeenschap een rijke schakering van etnische, taalkundige, economische en culturele achtergronden. Het is bijvoorbeeld een misverstand dat Arabieren allemaal moslim zijn, en niet-Arabieren dat per definitie niet zijn. Onder Afrikanen, Chinezen, en Russen zijn ook vele aanhangers van de islam te vinden.

Geloof

De islam beschouwt God (‘Allah’) als Diegene waar al het andere uit voorkomt. Hij is eerst en vooral Eén. De bevestiging van de ene God is het eerste deel van de islamitische geloofsbelijdenis, de sjahada:

‘Er is geen god dan God’.

Het geloof wordt vaak in vijf doctrines uitgelegd. De eerste doctrine is het geloof in tauhied, de eenheid van God. Maar tauhied is ook de aansporing tot een oplettend en vroom leven.
De tweede doctrine is het geloof in wezens die taken namens God uitvoeren: engelen en de djinn. De derde is het geloof in de profeten en de profetische boodschap waardoor de goddelijke wil de mensheid bereikt. Dit geloof omvat alle boeken met een goddelijke boodschap, dus ook de Tora en de evangelieën over Jezus.
Vervolgens is er het geloof in het laatste oordeel en de laatste doctrine is de islamitische predestinatieleer.

Van moslims wordt verwacht dat ze vijf rituele plichten leren en onderhouden: de vijf zuilen van de islam. De eerste is het uitspreken van de sjahada, de essentie van het islamtische geloof. De tweede is de plicht tot gebed, indachtig de uitspraak van Mohammed ‘Wanneer iemand van jullie bidt, staat hij in nauw contact met zijn Heer’. Het ‘verplichte gebed’ is de belangrijkste Dit gebed wordt vijf keer per dag verricht op vaste tijden, na een reinigingsritueel.
De derde van de vijf zuilen is de zakaat, of verplichte gemeenschapsbijdrage. In de Hadieth wordt dit gezien als de manier waarop moslims voor elkaar zorgen. De zakaat is iets anders dan het geven van aalmoezen aan armen, van oudsher gaat het om het afdragen van een percentage van iemands inkomen.
Vasten, (saum, sijaam) in de ramadan is de vierde plicht. Zoals het katholieke geloof een aantal voorgeschreven vastendagen kent, zo kent de islam de vastenmaand. Het vasten geldt alleen voor de uren dat het licht is en schrijft voor om niet te eten, te drinken, te roken of seksuele gemeenschap te hebben. De ramadan wordt afgesloten met het Id-oel-fitr (Suikerfeest), waarin bezoek aan de moskee en familiebezoek centraal staat.

De laatste verplichting is de bedevaart naar Mekka, de hadj. Iedere gelovige wordt hiertoe aangemoedigd, mits ze dit financieel kunnen dragen en dat hun gezinnen goed verzorgd achterblijven tijdens de bedevaartsreis. Bij aankomst in Mekka, een vaak fysiek lange en geestelijk veeleisende reis, loopt een moslimpelgrim zevenmaal rond de Ka’ba en daarna zevenmaal de afstand tussen de twee heuvels Safa en Marwa. Na een bezoek aan Mekka trekken veel pelgrims naar Media om een bezoek aan het graf van de profeet te brengen (hoewel het formeel geen deel uitmaakt van de hadj. Per jaar pelgrimeren zo’n drie miljoen moslims naar Mekka.

Heilige teksten

De goddelijke openbaringen van de profeet Mohammed staan bekend als de koran. Moslims beschouwen de koran als Gods letterlijke en onfeilbare woord. De koran is daarom de meest belangrijke bron van de islam. De verzen van de koran zijn aan Mohammed gegeven. Het woord ‘koran’ betekent zoveel als ‘voorlezing’. De koran zoals we deze nu kennen is geschreven in de tijd van het kalifaat van Oetman, zo rond 650 na Christus.

De korantekst bestaat uit 114 hoofdstukken (soera’s), die alle genummerd zijn en een titel hebben. De soera’s bestaat uit aparte verzen (ajaat of aja). De eerste soera die werd geopenbaard is Soera 96, Al-Alak (de bloedklonter), die door de engel Gabriël aan Mohammed werd verkondigd.
De koran heeft voor moslims een fysieke heiligheid. Dit betekent dat gelovigen er de voorkeur aan geven het boek in rituele reinheid te benaderen.

Daarnaast is de Hadieth van belang. Dit zijn de overleveringen over het leven van Mohammed. Vooral in deze geschriften is de ‘soenna’ beschreven. Soenna is de traditie van het denken en handelen van de profeet opgetekend.

Richtingen en verspreiding

De meerderheid van de islamitische gelovigen is soenniet. Deze richting is in de tiende eeuw na Christus ontstaan in Arabische steden als Caïro, Damascus en Bagdad onder hoger opgeleiden. Soennieten accepteren dat er sociale en culturele verschillen zijn die ontstaan doordat het islamitische geloof en leer kunnen worden beïnvloed door lokale of regionale praktijken. De soennitische islam hecht veel waarde aan consensus en het gemeenschapsleven op basis van de koran en het leven van Mohammed.
De belangrijkste andere stroming is het sjietisme. In Iran en het zuiden van Irak vormen sjietische moslims de meerderheid, maar in andere landen zoals Koeweit en Pakistan zijn ze een (belangrijke) minderheid. In het sjietische geloof zijn allerlei subgroepen te onderscheiden.

Een derde richting is die van de ismaelieten, die ook afsplitsingen kennen. Ismaelieten zijn vooral te vinden in India en Oost-Afrika, maar ook in westerse steden in Engeland en Canada. Ten slotte zijn er de zaidieten, die vooral in Jemen hun islamitische geloof belijden.

Eric van den Berg is initiatiefnemer van Katholiek.nl. Hij is online communicatie expert en zevenvoudig auteur. Geregeld wordt Eric gevraagd katholieke thema's toe te lichten voor RKK/NCRV, EO, Groot Nieuws Radio, het Nederlands Dagblad en andere media.