De campagne voor de tweede Kamerverkiezingen 2017 werd logischerwijs door alle partijen gebruikt om zich sterk te profileren. Een scherp profiel, zonder al teveel nuances, is noodzakelijk om de kiezer te laten zien waar je als partij voor staat. De strijd om de kiezer dwingt politici er daardoor vaak toe om problemen te benoemen, om vervolgens zich op te werpen als ‘politiek verlosser’.

Campagne

In de campagne werden problemen vaak benoemd vanuit angst en negatieve beeldvorming bepaalde de framing van de meeste partijen. Vanuit GroenLinks en vanuit de klein-christelijke hoek kon nog wel een positieve benadering gehoord worden waar christelijke en humane waarden ten grondslag liggen aan politieke stellingnames. Begrippen als hoop en perspectief en pleidooien voor de waardigheid van het leven als een collectieve opdracht werden daar gebruikt. Maar die stemmen bepaalden niet de toonhoogte van de campagne als geheel. Het roept de vraag op of politiek niet te vaak een handel is angst, onzekerheid en ontevredenheid is? Want waar zouden politici zijn zonder al die problemen en ontevredenheid?

De uitslag

Donderdagochtend, na een avond vol winnaars, heerste vooral opluchting. De groei van het populisme was niet doorgezet, na een Brexit en Trump. Aan de vooravond van verkiezingen in Frankrijk en Duitsland is dat niet enkel een Nederlands feestje. Tegelijk beschouwden alle partijen zich winnaars, met als gevolg dat het midden is gegroeid: versplintering of misschien wel beter, een evenwichtige verdeling waar samenwerking nodig is.

In het licht van samenwerking vind ik het teleurstellend dat het kabinet zo zwaar is afgestraft. Partijen die verantwoordelijkheid nemen en met elkaar samenwerken worden daarvoor blijkbaar gestraft. De PvdA is buitensporig zwaar getroffen, maar ook de VVD heeft verloren. Dat laatste feit wordt goed verhuld door de euforische vreugde omdat deze partij toch de grootste is geworden. Dat veel mensen hun partijen in de steek hebben gelaten, omdat deze compromissen hebben moeten sluiten en samen hebben moeten werken, is een teleurstellende houding. De kiezer op drift!

Christelijke partijen

De kleine christelijke partijen zijn op peil gebleven en het CDA heeft gewonnen. Op die manier wordt duidelijk dat er in het spectrum van meningen en stromingen toch blijvend behoefte is aan een geluid gebaseerd op christelijke waarden. Aan de andere kant heeft ook de duurzaamheid gewonnen die sterk door GroenLinks en de partij voor de dieren naar voren werd gebracht. Bij een aantal winnaars is ook een positieve houding ten opzichte van de Europese Unie en een open houding ten opzichte van migratie en vluchtelingen te vinden die hoopvol stemt.

Maar als vierde tendens zijn er de stemmen die toevertrouwd zijn aan een groep partijen die stem geven aan boosheid, onzekerheid en angst. Eigenlijk zijn die partijen, PVV, FvD, Denk en 50+ variaties op hetzelfde thema. Daarmee is wel duidelijk dat het populisme nog zeer sterk vertegenwoordigd is en misschien zelfs sterker geworden is. Die partijen zullen geen daadwerkelijke directe invloed hebben op grote dossiers, maar zullen wel erg veel aandacht naar zich toe halen en op die manier het publieke gesprek kunnen beïnvloeden.

Verscheidenheid

De verscheidenheid van ons land is in de verkiezingsuitslag duidelijk geworden en dat zal het komende kabinet bij voorbaat duidelijk moeten maken: compromissen leiden vaak tot een sterkere ondergrond dan tot een verwaterde oplossing. Een uitruil van standpunten zoals bijvoorbeeld tijdens Rutte 2, leidde juist vaak tot conflict en instabiliteit, de PvdA moest bijvoorbeeld akkoord gaat met de bed, bad en brood-regeling. Een breed  Kabinet zoals nu gevormd zal worden werpt weer een nieuw, positief licht op het compromis. Mensen zullen weer leren compromissen te accepteren en niet slechts kijken in hoeverre hun mening verdisconteerd is.

Een kabinet zal moeten bouwen aan draagvlak en cohesie. Naar mijn stellige overtuiging zal een kabinet de negatieve framing kunnen en moeten overwinnen en juist de positieve krachten moeten aanboren. Daar is een maatschappelijke visie voor nodig en levensbeschouwing, in welke vorm dan ook, zal er een een onmisbaar onderdeel van moeten uitmaken.