Uit gesprekken die ik heb met mensen die nieuwsgierig zijn naar wat geloven in God is en met je doet merk ik dat zij de drempel om een kerkgebouw binnen te gaan hoog vinden. Ze vinden het vaak lastig om de kerkelijke taal te begrijpen en voelen zich lang niet altijd welkom geheten. Tegelijk is de vraag naar betekenisvol contact en samenleven bij veel mensen aanwezig. Jonge christenen maken het verschil op tal van plekken in Nederland door kleine laagdrempelige gemeenschappen te beginnen. Wat is het geheim van deze pioniers? In dit artikel ga ik op basis van mijn ervaringen met pioniers in op wat deze initiatieven bindt.

Laagdrempelig & gastvrij
Vaak ervaren mensen die nog niet geloven dat het een grote stap is om een kerk binnen te gaan. En mensen die nog niet veel met het geloof hebben, komen niet omdat zij een negatief beeld hebben. Een pionier gaat met deze situatie om door mensen in de wijk uit te nodigen. Niet direct voor een kerkdienst maar een kop koffie of een middag pizza eten in een tuin. De gedachte hierachter is dat we Jezus (opnieuw) leren kennen doordat we elkaar echt leren kennen van mens tot mens.

Eerst de relatie dan het evangelie
In deze vluchtige tijd is oprechte aandacht een kostbaar bezit. In gesprekken op straat ervaar ik dat mensen vaak het gevoel hebben dat zij hun verhaal niet kwijt kunnen bij hun familie of vrienden. Vanuit een eerste ontmoeting kan langzaam een vriendschappelijke relatie ontstaan. Ik heb ervaren dat als er ruimte is om je kwetsbaar open te stellen mensen zich sneller gaan openstellen voor God. Samen lachen, huilen en bidden kunnen een opstap zijn naar een radicale of geleidelijke bekering. Ik heb in mijn leven nu verschillende mensen langzaam of radicaal tot geloof zien komen. Ik heb ervaren dat God mensen echt kan veranderen. Mensen die alleen voor zich zelf leefden heb ik zien veranderen in mensen die anderen dienen met de talenten die ze hebben gekregen.

Voorbeeld Pioniersplek: Geloven in Moerwijk

In de Moerwijk een buurt in Den Haag  leeft 70% van de bewoners op of onder de armoedegrens. De pioniers van Geloven in Moerwijk trekken samen op met mensen in de wijk. Naast de Marcuskerk legden ze samen met bewoners een buurttuin aan waar jong en oud komt om te tuinieren, spelen, verjaardagsfeestjes geven en ‘gewoon’ samen zijn.

 

Gelijkwaardigheid
Elk mens heeft iets te geven en te ontvangen. Een pionier leeft met de mensen op de plek waar hij/zij geroepen is. Dus stel dat je wordt geroepen om in de Bijlmer aan de slag te gaan dan ga je daar ook wonen. Je leert de wijk kennen, de lokale winkeltjes en de mensen op straat. Door met de mensen te leven, laat je zien dat je echt bij ze betrokken wilt zijn. Veel mensen vinden zichzelf niet de moeite waard. Ook of juist stoere mannen vol tattoos. Door mensen de gelegenheid te geven om mee te doen, iets voor jou te doen kunnen mensen ervaren dat je ze hun waardigheid (terug)geeft. Ik heb zelf ervaren hoe prettig veel statushouders het vinden om een keer voor jou te koken, naar jouw verhalen te luisteren of je mee te helpen om te verhuizen.

Authentiek christelijk
In gesprekken over pionieren met niet christenen vragen mensen soms af of pionieren niets meer is dan goede dingen in de wijk doen. Ik heb ervaren dat het wel degelijk verschil maakt van waaruit je dingen doet. Door het geloof in Jezus als mijn redder, leraar en reisgenoot leer ik dat het pionieren niet om mij gaat. Ook heb ik ervaren dat mensen praktisch helpen en in gesprek gaan over God en Jezus bij elkaar horen. Zo ken ik een pionier die tuinen opknapt. Doordat mensen samen een tuin opknappen ontstaat letterlijk ruimte om het te hebben over geloofsvragen. De pioniers die ik spreek zijn vaak heel duidelijk in dat ze volgeling van Jezus zijn. Van de diverse pioniers heb ik geleerd dat dit erg belangrijk is in het contact met niet of andersgelovigen. Het zorgt ervoor dat mensen weten dat ze met geloofsvragen bij de pioniers terecht kunnen en dat er over God gesproken wordt.

Kleinschalig maatwerk
Elke wijk, elke buurt heeft zijn eigen uitdagingen. Ik zie pioniers veel tijd en aandacht besteden aan het achterhalen wat er echt nodig is in een wijk en wat er al gebeurt. Op basis van je kennis of wie in je wijk wonen, hoe hun leven is, wat hun uitdagingen en wat er al gedaan wordt kun je als pionier een aanpak bepalen. Bij het huis van vrede in de Utrechtse wijk Kanaleneiland hebben ze ervoor gekozen om mensen heel actief te helpen aan werk. Veel mensen in de wijk hebben weinig te doen. Daarnaast hebben ze hun kerkdiensten gecombineerd met maaltijden. Mensen in de wijk eten vaak slecht en het is voor veel mensen niet gebruikelijk om met elkaar in gesprek te gaan tijdens het eten. In de laagdrempelige kerkdiensten is er de gelegenheid om vragen te stellen. In de wijk wonen veel moslims. Doordat mensen de gelegenheid krijgen om vragen te stellen, ervaren ze een vrijheid die ze vaak in hun eigen religie niet ervaren. Een belangrijke waarde van de gemeenschap is dat mensen die christen willen worden hier goed over hebben nagedacht en dit uit vrijheid doen.

Praktisch in de wijk
Een pionier werkt met zijn hart, hoofd en handen. Naast samen bidden, Bijbelstudie, gebedsgroepen maken praktische werkzaamheden vaak een onderdeel uit van het werk van een pionier. Als iemand geen geld heeft voor een fiets wordt een fiets geregeld. Als met oud & nieuw de ramen van de nieuwe kapper zijn ingeslagen wordt gezamenlijk het glas opgeruimd en een nieuw raam erin gezet. Met deze kleine dingen laten we zien dat God zowel geïnteresseerd is in de grote wereld als de kleine dingen van alle dag. En als God geïnteresseerd is in de kleine dingen van alledag dan mogen wij dat zeker zijn.

Samen aan de slag
Een pionier is iemand die een initiatief start maar zeker geen solist. Een pioniersplek kan pas echt goed functioneren als er kerngroep ontstaan van mensen die het christelijk geloof in de praktijk willen brengen. Het is een avontuur van elkaar leren kennen, elkaars kwaliteiten benutten en binnen de kaders van de identiteit & waarden van de pioniersplek experimenteren. Vaak heb je de mensen waarmee je werkt niet zelf uitgekozen. Ik geloof dat in het contact met de kerngroep en de mensen in de wijk grote lessen schuilgaan. Je eigen vooroordelen en karaktereigenschappen worden uitgedaagd. Ik denk dat een succesvolle pionier iemand is die een balans heeft gevonden tussen leiding nemen en loslaten ten dienste van de gemeenschap.

 

Inspirerende initiatieven

Kleur, Den Haag: http://www.kleurdenhaag.nl
Kleur is een laagdrempelige buurtkerk in het Regentessekwartier in Den Haag. Kleur weet mensen van allerlei achtergronden met elkaar te verbinden middels hun inloop café en openhemel bijeenkomsten.

Huis van Vrede, Utrecht: http://huisvanvrede.org
Huis van Vrede is een geloofsgemeenschap op Kanaleneiland, een mooie wijk in Utrecht. Huis van Vrede is ook een buurtcentrum en inloophuis waar iedereen, ongeacht levensovertuiging, van harte welkom is bij de verschillende buurtactiviteiten.

Oudezijds 100, Amsterdam, http://www.oudezijds100.nl
Mensen uit alle hoeken van de samenleving vormen samen Communitaire Gemeenschap Oudezijds 100. In de binnenstad van Amsterdam proberen wij in leven en werken het evangelie van Jezus Christus present te stellen. Oudezijds 100 biedt concreet hulp door inloop, maatschappelijke opvang, begeleid wonen, medisch maatschappelijke werk en medische zorg voor onverzekerden. De woongemeenschap functioneert hierin als groot gezin en oefenschool, die de hulpverlening ondersteunt.

 

Aan de slag als Katholiek pionier?
Pioniersplekken worden vaak in verband gebracht met protestante kerken. Ook binnen de Katholieke kerk zijn er (nieuwe) initiatieven. Zo hebben een groep jongeren een tijd lang in Delft een kerk die gesloopt zou gaan worden bewoond, is in Amsterdam een Katholieke Leefgemeenschap en zijn de broeders van Sint Jan al jaren samen met jongeren actief in de binnenstad van Den Haag en Utrecht. Er is ruimte voor meer initiatieven van Katholieken. Paus Franciscus heeft op de wereldjongeredagen in Rio de Janeiro jongeren opgeroepen om in hun Bisdommen in gesprek te gaan met priesters en bisschoppen om nieuwe initiatieven te ondernemen. Als je zelf een initiatief wil starten, is mijn advies om in gesprek te gaan met zowel het Bisdom als actieve bewegingen in de buurt. Binnen de katholieke kerk zijn er voldoende middelen en talenten om met dit soort initiatieven aan de slag te gaan. De uitdaging voor een soms wat organisatorisch behoudende organisatie is om te experimenteren en los te laten. Paus Franciscus heeft daarover gezegd dat hij liever ziet dat de Kerk af en toe brokken maakt met de poten in de modder dan zich terugtrekt achter muren en regels. Het zou goed zijn als de Katholieke Kerk in navolging van de protestante kerken actief budget en begeleiding aanbiedt om nieuwe manieren van kerk zijn mogelijk te maken. Dergelijke plekken zouden bijvoorbeeld pelgrimsplekken kunnen heten. Plekken die zich richten op gastvrijheid en mensen enthousiast worden om meer van Jezus te weten te komen.