Congregatie

    In de Rooms-Katholieke Kerk zijn vele groepen of groepjes mensen die in hun leven geroepen zijn om God te volgen en te dienen. Zo zijn de ordes en vele congregaties en gemeenschappen ontstaan.
    Een congregatie (Latijn ‘congregare’: bijeenbrengen, verenigen) kan in de RK Kerk verschillende betekenissen hebben:
    1. Een vrome vereniging van leken met eigen statuten die is opgericht tot een godsdienstig of liefdadig doel (bijv. de Mariacongregatie)
    2. Een centraal bestuursorgaan dat deel uitmaakt van de Curie: zie Congregatie
    3. Een vereniging van verscheidene zelfstandige kloosters onder een gemeenschappelijke overste, de abt-primaat. Zo telt de benedictijnenorde 14 van deze congregaties.
    4. Een religieuze kloostergemeenschap met eenvoudige geloften (tijdelijke en daarna eeuwige geloften). Dit in tegenstelling tot een orde die plechtige geloften kent.
    Als het om een kloostergemeenschap gaat is een congregatie een Instituut van Godgewijd Leven. Dit is een gemeenschap van mannelijke of vrouwelijke religieuzen, die zich door geloften verbonden hebben. Een congregatie wordt nogal eens verward met een orde, en andersom.

    Een orde is een gemeenschap van kloosterlingen die geloften hebben afgelegd en gesticht werd vóór ongeveer 1550
    Een congregatie is een dergelijke gemeenschap van kloosterlingen die geloften hebben afgelegd en gesticht werd na ongeveer 1550.

    Ordes en congregaties onderscheiden zich van elkaar door een eigen spiritualiteit, een eigen regel, een geëigende activiteit en een eigen habijt, alhoewel in sommige congregaties en in sommige delen van de wereld, het habijt sinds de jaren 1960 in onbruik is geraakt. Bovendien hebben leden van een congregatie hebben meestal een minder strenge clausuur en behouden de eigendom van hun bezittingen, maar niet het beheer en de vrije beschikking erover. Als de meeste leden van een congregatie priester zijn, is dat een clericale congregatie, anders heet zij laïcaal (leken). Behalve priestercongregraties zijn er ook broedercongregaties.

    Ze kan van pontifificaal recht zijn, wanneer ze door de Heilige Stoel is goedgekeurd of minstens een decreet van lof heeft ontvangen, of van episcopaal recht als dat niet het geval is. Een congregatie heet exempt als zij niet aan de rechtsmacht van een plaatselijke bisschop onderworpen is.

    Vaak werden congregaties opgericht voor het opbouwwerk van scholen, ziekenhuizen, verpleeghuizen voor verstandelijk gehandicapten en voor de armenzorg. De congregaties zijn in die zin erg belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de katholieke streken.