De rooms-katholieke Kerk (RK Kerk of gewoon de katholieke kerk) is één van de stromingen in het christendom. Het is de grootste geloofsrichting: Wereldwijd zijn er zo’n 1,13 miljard katholieke gelovigen, ongeveer 17% van de wereldbevolking.

De rooms-katholieke kerk  is de grootste geloofsrichting van het christendom. Bronnen van het katholieke geloof zijn de Bijbel, de lange geloofstraditie en het leergezag van Rome. Wereldwijd zijn er zo’n 1,1 miljard katholieke gelovigen, ongeveer 17% van de wereldbevolking. In de westerse wereld woont 49,5% van de katholieken. In Europa is dat percentage 27% en in Noord- en Zuid-Amerika ruim 63%. We hebben alle kerncijfers voor je op een rij gezet: in de hele wereld, en in Nederland.

Lees alles over het boeiende ontstaan van het christendom, de structuur en organisatie van de rooms-katholieke kerk, het Vaticaan met aan het hoofd de paus tot en met kerkprovincies, bisdommen, kloosters, parochies en lekenstromingen van katholieken.

Fundamenten

Katholiek zijn betekent niet zozeer dat je rationeel instemt met het geloof in God. Het is vooral ook de belofte om iedere dag de wil van God te aanvaarden en erop durven vertrouwen dat God het beste met de mens voorheeft, wat dat dan ook is. Katholieken gaan uit van het goede. Ieder mens is in principe goed. Dat neemt niet weg dat de zonde de mens ten gronde kan richten als hij zonder gene zijn leven uitbuit. Er is voor katholieken maar een redmiddel om niet ten onder ten gaan aan de zonde: de goddelijke genade. De beste bron voor de genade zijn de sacramenten.

God is liefde. God heeft de mens zelfs zoveel lief dat de vrije wil heilig is. God dwingt de mens nooit om iets tegen je vrije wil te doen.
De kerk is meer dan alleen een gebouw met mooie beelden. De kerk is een gemeenschap. Het voedt iedere katholiek om goed te leven, de kerk onderwijst en biedt troost en genezing.

Vier hoofdkenmerken

De Kerk heeft vier hoofdkenmerken. Deze kun je terugvinden in de geloofsbelijdenis, de tekst waarop het katholieke geloof wereldwijd is gegrondvest. In die tekst staat dat de kerk gelooft in ‘een heilige, katholieke en apostolische kerk.’. Een geeft aan dat er eenheid is. Er is geen versnippering van kleine kerkjes die het wiel zelf uitvinden. Nee, er is een wereldkerk met dezelfde uitgangspunten, dezelfde leer en dezelfde rituelenset. Er is ook een centraal gezag, met aan het hoofd de paus. Hierdoor wordt gegarandeerd dat overal dezelfde geloofsleer wordt verkondigd. Dit heeft een grote aantrekkingskracht en de rooms-katholieke kerk groeit wereldwijd.

De geloofsbelijdenis gaat vervolgens uit van een ‘heilige’ kerk. Heilig betekent volmaakt. De Kerk is volmaakt omdat het als mystiek lichaam van Christus wordt beschouwd. De Kerk is een instelling van Christus, die Hij zelf heeft ingesteld om mensen te redden van de zonde. Dat wil niet zeggen dat katholieken volmaakt zijn. Anders was de kerk niet nodig geweest, en zelfs Christus misschien ook niet. De kerkleden kunnen zondigen, en er zijn genoeg zwarte pagina’s in de kerkgeschiedenis te zien.

Veel mensen zeggen dan dat de kerk schijnheilig is. Je kunt ook een ander perspectief kiezen. Als een man zijn vrouw slecht behandelt, wil dat niet zeggen dat een huwelijk per definitie slecht is en moet worden afgeschaft. De kerk beseft als geen ander dat het een goddelijke instelling is met zondige mensen.

Het credo draagt vervolgens ‘katholiek’ aan. Katholiek betekent universeel. Over grenzen van landen, talen, culturen, rassen en leeftijden is de kerk een eenheid van verscheidenheid. Het is geweldig om als katholiek in het buitenland te zijn en bij het betreden van een kerk zoveel herkenning ziet. Je kunt een mis bijwonen zonder dat je de taal per se hoeft te spreken.Protestanten mopperen soms wat dat ze ook katholiek zijn, omdat het woord ook ‘algemeen’ betekent. In die zin zijn ze ook katholiek. Het verschil is wel dat protestante gelovigen hun eigen rites hebben, die veel verschillen en geen centraal leergezag. Ze accepteren het gezag van de paus bijvoorbeeld niet.

De geloofsbelijdenis heeft het dan over ‘apostolische’ kerk. Dit betekent dat de kerk 2000 jaar oud is en teruggaat op de eerste leerlingen van Jezus. Petrus wordt als eerste paus beschouw. Hij is ‘de rots’ waarop de kerk haar fundamenten heeft gebouwd. Iedere wijdeling, van priester tot bisschop, is verbonden met deze apostelen.

Kortom, de rooms-katholieke kerk is een multinational met ontzettend oude roots. Geen enkele organisatie bestaat zo lang en is zo vitaal.

God en katholieken

Katholieken geloven dat God oneindig volmaakt en gelukkig is in zichzelf. God heeft in zijn zuivere goedheid de mens geschapen om de mens te laten delen in een gelukzalig leven. God de Vader heeft zijn Zoon gezonden als Verlosser van de mensen die in zonde waren gevallen. Dit is het positieve plan van God met de mens. Om deze reden wordt het katholiek een positief, ‘blij’ geloof genoemd.

God is de mens tegemoet getreden en zich geopenbaart, vanaf het begin. Na de zondeval van Adam en Eva houdt Hij niet op zich aan hen te openbaren en belooft goedheid. God kiest Abram uit en belooft in hem alle geslachten op aarde te zegenen. De volledige en definitieve openbaren van God is met de Jezus Christus: het mensgeworden Woord. Omdat Hij de eniggeboren Zoon van God is die mens is geworden is Jezus het volmaakte en definitieve Woord van de Vader. Met de zending van de Zoon en de gave van de Geest is voortaan de openbaring voltooid. De Kerk begrijpt pas in de loop van de eeuwen de volle draagwijdte ervan.

Leer en rituelen

Voor als je wilt weten, wat de mores zijn van de kerk. Waar behoort een katholiek zich aan te houden? Je kunt lezen wat er bij een doop of kerkelijk huwelijk gebeurt. Maar net zo goed kun je je verdiepen in hangijzers als condooms of het celibaat.

Of de liturgie, want katholieken gebruiken al hun zintuigen. Je leest de officiële teksten, en interpretaties wat er tijdens vieringen gebeurt. Lees over (en luister) naar muziek, wierook, alle symbolen en rituelen, kerkgebouwen en wat al niet meer.

Organisatie

De rooms-katholieke kerk is een multinational met één geloofsleer en één leider. Dat vraagt om een goede organisatiestructuur. Het centrum van de kerk is in Rome, om precies te zijn de kerkelijke staat Vaticaanstad, met aan het hoofd de paus, die tegelijkertijd staatshoofd en geestelijk leider is. Vervolgens zijn er kerkprovincies, bisdommen, dekenaten en parochies – de kleinste organisatie-eenheid. Kloosterordes en congregaties vallen rechtstreeks ‘onder Rome’.

Het centrum van de wereldwijde rooms-katholieke kerk is het Vaticaan. De naam Vaticaan is wellicht afkomstig van de Etruskische plaats ‘Vaticanum’. Overigens, de Heilige Stoel (of Apostolische Stoel), is de naam van het Vaticaan in bestuurlijke zin: het omhelst de Paus, de Romeinse Curie en een aantal andere afdelingen. Via congregaties, concilies, synodes en andere bestuurlijke organen wordt het kerkelijk beleid uitgestippeld.
De Paus neemt een bijzondere plaats in als leider van de 1,1 miljard katholieken. De Paus is morele leider en staatshoofd van het ministaatje Vaticaanstad.

De wereldkerk is geografisch verdeeld in een flink aantal kerkprovincies. Een kerkprovincie kan een land of landstreek zijn. Een kerkprovincie bestaat uit een aantal bisdommen, opgedeeld in dekenaten en parochies. Aan het hoofd van een kerkprovincie staat een kardinaal en de bisschoppenconferentie.

Kloosters en abdijen, of in officiële zin, ‘instituten van gewijd leven’ vallen niet onder het gezag van de bisschoppenconferentie. Goedkeuring van de religieuze gemeenschap, vindt plaats door de Apostolische Stoel. Overigens, de bisschop geeft wel zijn toestemming voor de behuizing van de gemeenschap op bisdommelijk grondgebied.

Sinds het Tweede Vaticaans Concilie zijn er veel veranderingen in het katholieke landschap te zien. Uitstroom van mensen, maar ook nieuwe initiatieven. Nadruk ligt op dat vooral leken zich groeperen vanuit eigen spiritualiteit of kerkelijke betrokkenheid Deze laatste worden wel samengevat onder de noemer “nieuwe bewegingen” in de kerk, hoewel die term in bepaalde opzichten niet de juiste lading dekt.

Afzonderlijk wordt het Opus Dei besproken, dat strict gezien geen nieuwe beweging is, maar een personele prelatuur.