Volksdevotie

    Afgezien van de sacramentele liturgie en de sacramentalia komen tot slot ook uitingen van volksdevotie en volksreligiositeit voor. In alle tijden heeft de godsdienstzin van de christenen haar uitdrukking gevonden in allerlei kleine en grote godvruchtige praktijken die het spirituele en sacramentele leven van de kerk begeleiden, zoals:

    Na een periode waarin het bezoeken van bedevaartplaatsen, in onbruik is geraakt, is er de laatste 10-15 jaar een groeiende belangstelling ontstaan voor (inter)nationale en lokale plaatsen van verering. Oude tradities worden in ere hersteld en bedevaartplaatsen zijn weer helemaal terug in de belangstelling. Deze belangstelling is van religieuze aard, maar er is ook historische, etnologische en toeristische interesse. Zo springen reisbureaus handig in op de belangstelling en bieden pelgrimsvoettochten, wandelingen, fietstochten tot geheel verzorgde vliegreizen aan. Wat betreft de Nederlandse bedevaartplaatsen juichen de bisschoppen de hernieuwde belangstelling toe. Bisschop Muskens van Breda ziet het als ‘een uitdrukking van de zoektocht naar authentieke spiritualiteit’, maar men waakt voor oppervlakkige belangstelling. Kardinaal Simonis noemt, dat bij bedevaarten vaak sprake is van een combinatie van bezinning en gezelligheid. Bedevaartplaatsen zijn ook ontmoetingsplekken en hebben duidelijk een sociale functie. Maar ik merk toch vooral dat veel mensen – zij het vaak onbewust – er hun eigen bestaan intensiever beleven en daardoor tot verdieping komen (rkkerk.nl, 2005).

    Vormen

    Er is een grote variëteit aan uitingen van volksdevotie. We staan stil bij bezoeken aan heiligdommen (zoals rondom Maria), bedevaarten, processies en de verering van relieken en dergelijke. Een bijzondere vorm van pelgrimsoorden zijn die plaatsen waar wonderen of andere bovennatuurlijke of niet-verklaarbare gebeurtenissen hebben plaatsgevonden. Voorbeelden zijn bijvoorbeeld mensen die de stigmata van Christus hebben ontvangen, huilende beeldjes en relikwieën, zoals de Lijkwade van Turijn.
    Om mee te beginnen wijzen we je op deze bonte verzameling van bidprentjes.

    Bedevaarten

    Een bedevaart is een reis naar een plaats waar een belangrijke figuur uit het geloof, zoals Jezus, Maria, engelen, of heiligen, worden vereerd. Een belangrijk doel van een bedevaartsreis is eer brengen aan de persoon, zegen en steun te vragen. Maar ook om de spirituele ervaring, nieuwsgierigheid of om ‘er even uit te zijn’.

    Relikwieën

    Het vereren van relieken stamt uit de tiende eeuw. Boven het graf van een heilige werd geregeld het hoogaltaar in de kerk gebouwd. Onder het altaar waren de beenderen van de heilige zichtbaar. In plaatsen waar geen graven van heiligen waren, werd dit gecompenseerd door het plaatsen van kostbare relikwieën. Rondom deze relieken werden vervolgens prachtige schrijnen gemaakt.

    Gratiebeelden, Zwarte Madonna’s en iconen

    Een andere vorm van volksdevotie of bedevaart betreft de verering van zogenaamde gratie- of genadebeelden, zoals in Scherpenheuvel en in Kevelaer. Ook bijzonder zijn de vele beelden of afbeeldingen van een Zwarte Madonna. Iconen zijn ook symbool van verering. In een icoon wordt het evenbeeld van de afgebeeldene (Christus, Maria, heiligen) vertegenwoordigd.

    Hemelse verschijningen en kruisbedevaarten

    Kruisbedevaarten hebben niets met relikwieën van het heilige Kruis te maken, maar zijn bedevaarten naar crucifixen. De traditie van pelgrimages naar bedevaarten van plaatsen van hemelse verschijningen is eeuwenoud. Voorbeelden zijn plaatsen van verering waar aartsengelen zijn verschijnen, of naar Mariaplaatsen, zoals Lourdes en Fatima.

    Huilende beeldjes

    Verder bestaan ook, soms controversiële, plaatsen waar Mariabeelden huilend worden aangetroffen. Bekend is de Madonna van Civitavecchia. Het beeld zou in februari en maart 1995 veertien keer bloedtranen hebben laten vloeien. Ook in Nederland zouden religieuze beelden hebben gehuild.

    Stigmata

    Stigmata zijn de merktekens van Jezus Christus. Mensen die in hun christelijke meditatie vol overgave tot de Heer bidden, kunnen gaan lijken op Jezus in zijn lijdenstijd, en daardoor vijf kruiswonden ontvangen. Voorbeelden van mensen, die de stigmata van Christus hebben ontvangen, zijn Therese Neumann, Pater Pio en Franciscus van Assisi.

    Onderzoek

    Om de vorm van volksdevotie in goede banen te leiden, kijkt de kerk naar de aard van de wonderen en doet, geregeld jaren lang, grondig onderzoek naar de status van bovennatuurlijkheid, voordat zij ook maar iets officieel erkend. Of de vermeende gebeurtenissen worden uitgeroepen tot wonder, bepaalt het Vaticaan. Dat heeft sinds 1905 slechts twaalf miraculeuze incidenten erkend en er 284 verworpen. Je vindt hier erkende, maar ook nog niet erkende of afgekeurde vormen van volksdevotie, wonderen en verschijningen. Daar waar het bekend is, geven we aan wat de officiële status is zoals bevoegde kerkautoriteiten daarover hebben gesproken.