Duizenden heiligen uit het blote hoofd

0
1576

Dries van den Akker verzamelt heiligen. Merkwaardig? ‘Heiligenverhalen zijn geestelijk voedsel, ook voor jongeren.’ Iedere katholiek kan er minstens één opnoemen: bijvoorbeeld de patroon van haar of zijn kerk, of een populaire weldoener als Moeder Teresa. Pater Dries van Akker, een jezuïet uit Delft, kent bijna alle heiligen. Zijn liefde werd aangewakkerd door leerlingen op de middelbare school. Hij zocht een manier om hun interesse te wekken voor het vak godsdienst.

Adellijk schild

‘In 1975 werd ik godsdienstleraar. Niets in die tijd was meer taboe, behalve alles wat met autoriteiten te maken had. “Heb je hem weer met zo’n kerkelijk onderwerp”, zag ik mijn leerlingen denken. Een discussie over verplichte kerkgang kon nog net. Maar het evangelie? Ho maar.
Dat veranderde toen ik Diederik zag. “Wist jij dat jouw naam machtig onder het volk betekent?” Hebbes, hij groeide twee centimeter. Daarna vroeg Alexandra waarom haar heilige mensenbeschermer heette. Al gauw wilde iedereen de herkomst van hun namen weten. Aan iedere leerling gaf ik daarom een A4’tje met gegevens over zijn persoonlijke heilige. De heiligen van de nieuwe week hing ik op. “Meester, wanneer hang ik er tussen?”, vroeg soms iemand.
Uiteindelijk stond ik bij de Open Dagen van mijn school bij een kraampje met veertig klappers en vijfduizend heiligenbladen. Daar kwam oma Allegonda aanlopen met haar kleinzoon. “U heet eigenlijk adellijk schild en jij machtige vrede.” Ze waren overrompeld.’
Toen het computertijdperk aanbrak wilde de pater alle heiligen een plek op de harde schijf geven. Een parochiaan stelde voor een website te ontwerpen. Zo werd heiligen.net geboren: een encyclopedie met heiligen en legenden. De pater schreef ook het boek Je Naam, Je Dag, Je Heilige. Het is uitverkocht.

Koude winter

Wat hebben namen en levens van heiligen aan jongeren over het evangelie te vertellen? Zijn de meeste legendes niet verzonnen? ‘Ik houd het meest van heiligen met wonderbaarlijke en bijna ongeloofwaardige levensbeschrijvingen; grofweg alle heiligen tot aan Franciscus. Neem de legende over Willibrord:
“Op een avond overwintert de bisschop in een klooster in Echternach, Luxemburg. Zijn gastheer vertelt dat hij te weinig wijn heeft om de koude winter door te komen. Willibrord pakt dus zijn staf, steekt die in een wijnvat en meet: de ton is nagenoeg leeg. Daarna verlaat hij de kelder. De volgende morgen ontdekt de keldermeester dat de vloer blank staat van de wijn.”

Je kunt dit verhaal afdoen als onzin. Maar misschien vertelde men het om te bewijzen dat de tijden van Jezus in de heilige zijn teruggekeerd. Het herinnert aan het wijnwonder dat Jezus verrichtte. Het boren van de staf in een wijnvat kan een gelijkenis zijn en verwijzen naar het aanboren van het evangelie om te overleven.
Wie weet hebben de wonderen plaatsgevonden, maar zijn ze bij het doorvertellen vervormd en overdreven. Of misschien is er een allegorische, beeldende taal gebruikt om doodnormale weldaden te beschrijven, zoals in de Middeleeuwen gebruikelijk was.
Tot 994 hadden bisschoppen het recht overledenen heilig te verklaren en te vereren. Dat trok pelgrims en leverde geld op. Geen wonder dat er allerlei uitwassen optraden. Relieken werden geroofd van elders, dierenbotten verhandeld als heilige voorwerpen en duistere figuren tot heiligen uitgeroepen. Dat is de reden waarom Rome besloot heiligverklaringen aan zichzelf voor te behouden.’

Vaticaanse slippendragers

Hoe kun je tegenwoordig heilig verklaard worden? De Rooms-katholieke kerk roept iemand uit tot heilige als na onderzoek blijkt dat de overledene een heilig leven heeft geleid en ná diens dood minstens twee wonderen heeft verricht.

Pater Dries vindt het jammer dat die wonderen nodig zijn: ‘Een heilige is in de eerste plaats iemand die op Jezus lijkt, en van wie tijdgenoten zeggen: het evangelie is bij ons gebeurd in de persoon van de heilige. Neem Stefanus, een diaken die door de apostelen werd aangesteld om aalmoezen gelijk onder weduwen te verdelen. Joodse leiders werden jaloers op zijn goedheid. Hij werd buiten de stad gesleept en in het jaar 35 terecht gesteld. Zijn laatste woorden waren: “Heer Jezus, ontvang mijn geest […] reken hun deze zonde niet aan!” Haat en verwoesting beantwoordde hij met naastenliefde en vergeving, ook al ging dat ten koste van hemzelf. Hij wilde niet aanbeden worden, maar de liefde zelf aanbidden. Tot aan zijn dood leek Stefanus precies op Jezus. Zo zijn heiligenverhalen geestelijk voedsel voor mij.’

Maakt paus Franciscus kans ooit heilig te worden? ‘Zijn begin is hoopvol. Ik hoop dat hij opgewassen is tegen de druk van al die Vaticaanse slippendragers met hun voorliefde voor rode slofjes, plooiende gordijnen en barokke vormentaal.’

Robert Reijns
Dit interview is eerder verschenen in Kerk in Den Haag. Gepubliceerd november 2013, jaargang 17, nr. 160

 

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here