Het goddelijke van klanken bij Hugo Ball

0
1266

Morgen promoveert Frank Bosman op een analyse van de klanktheologie van Hugo Ball. De Duitse dadaïst Hugo Ball (1886-1927) was een atheïstisch kunstenaar die op dramatische wijze zijn katholieke geloof hervond door zich met tongentaalachtige klankgedichten af te zetten tegen de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog.

In zijn werk Byzantinisches Christentum (1923) beschrijft Ball een ‘theologie van klanken’, een middel om nader tot God te komen, door het uiten van klanken vergelijkbaar met ‘tongentaal’ uit de christelijke traditie. Maar ook door het gebruik van mystieke teksten uit de Joodse traditie (Kabbalah), esthetische theorieën van Kandinsky, van de taalfilosofie van Walter Benjamin en natuurlijk met zijn eigen klankgedichten.

Het goddelijke van klanken

In tegensteling tot de afwijzing van de toenmalige katholieke wetenschappers die het werk afdeden als onzin en vol met fouten, bewijst Bosman dat bij nader zorgvuldig analyse het boek eerder een cultuur- en maatschappijkritiek is en een ‘ongearticuleerd nadenken’ over de verhouding tussen theologie en klanken en tussen Balls katholieke en dadaïstische erfenis. Hugo Ball zoekt in zijn klanktheologie naar het goddelijke van klanken. Woorden zijn niets anders dan gestolde klanken die een werkelijkheid scheppen. Heiligen zijn de manifestatie, vleeswording van de goddelijke klanken. En wijzen de mensheid op de weg naar geestelijke vrijheid.

Ball werd beroemd door zijn klankgedichten, die hij tijdens de Eerste Wereldoorlog creëerde als protest tegen de structuur van de ‘beschaafde wereld’ die niet meer te redden was.
In het Nederlands taalgebied zijn beroemde dichters als Paul van Ostayen en Lucebert door hem beïnvloed. Een bekend klankgedicht van Hugo Ball is Karawane, bestaande uit niet-bestaande woorden die Ball deed terugdenken aan de lamentaties bij een requiemmis.

Frank G. Bosman (1978) is cultuurtheoloog en als programmacoördinator van LUCE/Centrum voor Religieuze Communicatie verbonden aan de Tilburg School of Catholic Theology. In 2011 werd hij tijdens de eerste Nacht van de Theologie in Amsterdam verkozen tot de ‘meest spraakmakende theoloog van Nederland’. Frank Bosman is sinds jaar en dag redactielid van Katholiek.nl.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here