Lekenbeweging Engelenwerk erkend na lange interne hervorming

0
1422

Afgelopen week erkende de Congregatie voor de Geloofsleer de beweging Opus Sanctorum Angelorum (Werk van de heilige engelen, kortweg Engelenwerk) als openbare kerkelijke vereniging. Daar ging een langdurige hervorming aan vooraf. De vaak als sektarische afgeschilderde groep had vreemde opvattingen over engelen, demonen en joden.

Engelenwerk

Opus Sanctorum Angelorum werd in 1949 in Innsbruck opgericht door de Oostenrijkse zieneres Gabrielle Bitterlich en een groep priesters en leken. Het Engelenwerk heeft zijn internationale hoofdkwartier in het Oostenrijkse Silz (Tirol) en kent afdelingen in Duitsland, Zwitserland, Portugal, de Verenigde Staten, India, Mexico en Brazilië. Het Engelenwerk is participant in het Vereinte Apostolat im Geist Mariens (‘Verenigd Apostolaat in de Geest van Maria’). Andere participanten zijn de Katholische Pfadfinderschaft Europas (Duitsland), Servi Jesu et Mariae (van de ex-Jezuïet Andreas Hönisch), de Mariale Priesterbeweging, Medjugorje Deutschland, de Katholische Glaubensliga en de Fatima Aktion.

Volgens schattingen van het Vaticaan behoren vandaag de dag zo’n 100 priesters en 400 vrouwelijke religieuzen tot de beweging. Over de aangesloten leden zijn geen gegevens bekend, maar enkele onderzoekers, onder wie de Duitse sektespecialist Petra Bleisch, spreken over een miljoen.

Vreemde engelenleer en vermeend antisemitisme

Het Engelenwerk baseert zich op de privé-openbaringen van de Oostenrijkse zieneres Gabriele Bitterlich (1896 – 1978), die er op zijn zachtst gezegd vreemde ideeën op na hield over engelen, demonen en joden.

Gabrielle Bitterlich. Bitterlich (1896 – 1978) was een Oostenrijkse zieneres, wiens prive-openbaringen leidde tot de oprichting van het Engelenwerk. Vanaf de jaren dertig kreeg ze naar eigen zeggen geregeld visioenen van engelen en demonen. In 1949 richtte ze de beweging op.

Het Engelenwerk concentreert zich in haar ‘leer’ (of ‘spiritualiteit’, zoals ze het zelf liever noemen) op de aanwezigheid van engelen en demonen om ons mensen heen. De wereld van de mensen is het strijdtoneel van de strijd tussen deze twee onzichtbare machten. Inzet is de ziel van iedere mens.

Volgens het Handbuch des Engelwerkes (1987) wordt vooral de demonische presentie in ons midden gekanaliseerd door wezens met een speciale openheid voor het kwade: grauwe, gevlekte en zwarte katten, gevlekte en zwarte hanen, varkens en gladharige honden, strontvliegen, ratten en slangen. Ook vrouwen die een abortus hebben gepleegd, zigeuners en boerinnen zijn bevattelijk, maar ook ‘Joodse handelaren, rode (= communistische) arbeiders en journalisten’. Alleen door de nauwgezette verering van zo’n 400 engelen in een ‘nauwgeordende hiërarchie kan de mens beschermen tegen deze demonen.

Visoenen

De kosmos bestaat volgens Bitterlich uit engelen en demonen die om de ziel van de individuele mens vechten. Niet alleen heeft elke mens een eigen engelbewaarder, maar ook verschillende aspecten van het menselijk leven, zoals geboorte en dood, hebben hun eigen engel. Bitterlich categoriseerde honderden engelen in negen engelenkoren en drie hiërarchieën. Dergelijke engelensystemen zijn in de christelijke traditie overigens niet vreemd. De Pseudo-Dionysius en Thomas van Aquino hielden zich er bijvoorbeeld mee bezig. De mens moet door een uitgebreid systeem van toewijdingen meer en meer gevoelig worden voor deze onzichtbare werkelijkheid en een verbinding met de eigen engel(en) aangaan.

Demonen

Tegenover het engelenrijk van het licht staat het demonische rijk van de duisternis. Duivels kunnen louter door gebed en vooral door exorcisme worden bestreden. Veel psychische aandoeningen zijn volgens Bitterlich het gevolg van demonische bemoeienis. Zoals eerder opgemerkt worden o.a. zwijnen, kippen, zigeuners, communisten en joden geïdentificeerd als plekke waar het demonisch gemakkelijk toegang heeft.

Bitterlich duidt de antisemitische mythische gestalte uit de Middeleeuwen, de Jood Ahasverus als een ‘gevallen aartsengel’ voor en verbindt zij deze met de ‘geest van het vervloekte jodendom’. Bitterlich maakt hier een expliciete koppeling tussen de gevallen aartsengel Lucifer, de hoogste demon en het joodse volk.

Handbuch des Engelwerkes

Bitterlichs theorieën en openbaringen werden in 1961 samengevat in het Handbuch des Engelwerkes. Hierin ordent ze de engelen onder leiding van de Maagd Maria in de koren van Serafijnen, Cherubijnen, Tronen, Heerschappijen, Machten, Vorsten, Krachten, Aartsengelen en gewone engelen. Deze koren lijken sterk op die traditionele aanhef uit het Eucharistisch Gebed die het Heilig, heilig, heilig moet inleiden.

Tegenover de engelenhiërarchie staat een demonische tegenvoeter met Lucifer aan het hoofd: goden, afgoden, godjes, boze geesten, boze krachten, inteligenties, magiërs, heren en nederige demonen. Zowel engelen als demonen kunnen hun invloed op onze zichtbare werkelijkheid uitoefenen door van hen uitgaande stromen, stralingen en krachtvelden.

Bitterlichs boodschap bevat genoeg theologisch explosief materiaal om elke erkenning onmogelijk te maken. Voor Bitterlich bestaat de kosmos uit twee elkaar bestrijdende machten (goed/engelen en kwaad/demonen) met de mens die daartussen vermalen wordt. Dit kosmologisch dualisme wordt niet tot een ontologische variant opgerekt, omdat er uiteindelijk maar één ‘Oppergod’ is.

De manieren waarop de engelenpresentie zich met het menselijke kan verhouden, lijkt als twee druppels waters op de technieken van spiritistische mediums als Char zoals channeling, stralen en de vermeende werking van krachtvelden. Engelen spelen een belangrijke rol in de Joodse mystiek, de Kabbala. Bitterlich slaagt er wonderwel in om de Kabbala te gebruiken tegen haar eigen schatdragers.

Bitterlichs ideeën zijn nader beschouwd een vreemde mengelmoes van kosmologisch dualisme, modieus christelijk spiritisme, christelijk gedeformeerde Kabbala en Romantisch antisemitisme.

Van verbod naar erkenning

De beweging wordt sinds de jaren zeventig begeleid door de reguliere kanunniken van het Heilig Kruis, die de groep onder het toeziend oog van het Vaticaan met zachte hand dwong tot hervorming van haar uitgangspunten en spiritualiteit. Op 6 juni 1992 publiceerde de toenmalige prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer, Joseph Ratzinger (nu paus Benedictus XVI) een decreet waarin hij stelt dat de voor het Engelenwerk zo typische engelenleer de heilige Schrift en de katholieke traditie vreemd zijn.

De spiritualiteit van het Engelenwerk kan daarom geen grondslag zijn voor een zinvol leven binnen de catholica. In 1983 had de eerder genoemde Congregatie voor de Geloofsleer het liturgisch gebruik van de vele engelennamen expliciet verboden. De Oostenrijkse bisschop Henry Soden-Frauenhofen noemt de beweging een sekte onder verwijzing naar een synodale uitspraak in 1995.

Op 31 mei 2000 keurt de Congregatie voor de Geloofsleer een nieuw devotiegebed ten behoeve van Engelenwerk goed en moedigt kardinaal Ratzinger de beweging aan zich verder ‘kerkelijk te oriënteren’. Dit leidt uiteindelijk tot het besluit deze maand om het Engelenwerk goed te keuren.

Van oorsprong beroept Engelenwerk zich op de privé-openbaringen van Gabrielle Bitterlich. Tegenwoordig wordt Bitterlich zeer minimaal genoemd. De zestalige website van het Engelenwerk (http://www.opusangelorum.org) rept zo min mogelijk over Bitterlich.

Engelenwerk 2.0 wendt zich af van zijn stichteres. Het Opus sanctorum angelorum dankt de erkenning aan de hervorming van de beweging en de omzetting van aanbevelingen van het Vaticaan. De Congregatie voor de Geloofsleer stelt nu dat er voor plaatselijke bisschoppen geen reden meer bestaat om de vereniging zijn werking te ontzeggen in hun bisdom, maar dat waakzaamheid geboden blijft.

Zo waarschuwt het Vaticaan voor een afsplitsing van Engelenwerk, die zich verzet tegen de hervorming onder toezicht van Rome. Zij willen het gedachtegoed van Bitterlich levendig houden. De Congregatie voor de Geloofsleer vraagt bisschoppen deze groep activiteiten op lokaal niveau te verbieden.

Frank Bosman, Goedgezelschap.eu
Eric van den Berg, Isidorusweb.nl

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here