‘Volksdevotie is sleutel voor toekomst van de kerk’

Katholiek theoloog Peter van Zoest gelooft dat kerken in de toekomst mensen faciliteren ‘op het zelf gekozen pad van devotie’. Dat zegt hij in een interview in BN/De Stem over katholieke volksdevotie.

De theoloog van Brabantse origine startte vorige maand de website www.volksdevotie.nl. Dat wil een ‘platform voor katholieke volksvroomheid in Nederland’ zijn en een ‘belangrijke vindplaats van nieuws en wetenswaardigheden’. “Er leeft onder katholieken een sterke behoefte om zelf invulling te geven aan hun religiositeit op plekken waar iets van het heilige ‘manifest’ wordt. Ze bezoeken een bedevaartplaats, gaan in een kerk stil bij het uitgestelde Allerheiligste zitten of steken een kaarsje op in een kapel om zo uitdrukking te geven aan hun persoonlijke geloofsbeleving. Eenvoudig maar doeltreffend. Dit initiatief speelt hierop in” zegt Van Zoest op de website.

Volgens de theoloog is er een groeiende behoefte om ergens zomaar binnen te kunnen lopen om te bidden of te mediteren. Van Zoest stelt dat dit los van de officiële kerk gebeurt. Steeds minder mensen hebben behoefte aan “de regeltjes van Rome” stelt hij. “Veel mensen die naar een kapelletje gaan, komen bijna nooit meer in een kerk. Volksdevotie komt van onder af, vanuit de mensen zelf. Dat is een heel andere religieuze inspiratie dan bij mensen die elke zondag heel trouw en braaf in de kerk gaan zitten en zich helemaal voegen naar hoe het van bovenaf wordt aangestuurd”, aldus Van Zoest. Hij spreekt over een heuse ‘kapelletjesrage’.

Van Zoest: “We hebben ongeveer vier miljoen katholieken in Nederland, waarvan er nog maar zo’n driehonderdduizend regelmatige kerkgangers zijn. De kerkleiding zet erop in om die driehonderdduizend, ‘de heilige rest’, te behouden. In het ad limina-rapport, naar aanleiding van het laatste bezoek van de Nederlandse bisschoppen aan Rome, wordt zelfs met zoveel woorden gezegd dat zij eigenlijk de betere gelovigen zijn. Dan kun je je afvragen wat ze dan met die overige 3,7 miljoen gelovigen doen. Laten ze die aan hun lot over? Die gedachte leeft bij veel mensen. Zou de kerk niet juist meer aandacht moeten besteden aan de mensen die geloven vanuit zichzelf, vanuit de volksdevotie? Ik ben bang dat het nog niet helemaal is doorgedrongen bij de bisschoppen, maar ‘vrijheid blijheid’, dat heeft de toekomst!”

Niet iedereen is het eens met Van Zoest. Vicaris Paul Verbeek van het bisdom Breda is het vooral oneens met de tegenstelling kerk versus volksdevotie. Verbeek in BN/De Stem: “Waarom zou je die twee vormen tegen elkaar uitspelen? Dat is helemaal niet nodig. Het is én én in de kerk, volksdevotie én leer.” Verbeek ziet dat aan bedevaartgangers die ook in de kerk komen. En hij ziet het dat de kapelletjes worden juist door kerkmensen onderhouden.

Peter van Zoest denkt dat vooral vrijwilligers in buurtschappen kapelletjes onderhouden. Dat gebeurde laatst bijvoorbeeld met de Sint Jozefkapel in Hilvarenbeek. Een familie investeerde in het opknappen van de kapel. De kerk heeft slechts een faciliterende rol. “Ze ziet de kerk dan alleen bij de inzegening van zo’n kapel”, zegt Van Zoest.

“En dat is nou net het hele punt. De rol van de kerk wordt geminimaliseerd. Dat vindt Verbeek natuurlijk niet fijn om te horen.” Waar het hem om gaat is dat volksdevotie een rol kan hebben aan een nieuwe kerkstructuur die op dit moment zeer verandert. Geloofsbeleving is een basale menselijke behoefte. “Volksdevotie is typisch van onderaf. Ik zie eerder toekomst in losse netwerkachtige structuren ontstaan van onderaf dan in het vasthouden aan de oude structuren.”