Wonderboj: een moderne Job

0
1670

Op 18 april gaat het toneelstuk Wonderboj in première in Amstelveen. Een interview met de schrijver, Frank Bosman. “Mijn toneelstuk wil geen antwoord zijn op de vraag naar het waarom van zijn lijden.”

De theoloog wordt toneelschrijver. Frank Bosman geeft, nu de première van zijn eerste toneelstuk Wonderboj nadert, grif toe dat hij het vreselijk spannend vindt. “Ik weet dat ik een theoloog ben die zelf zijn broek kan ophouden, ik ken dat veld, ik ken de discussies. Toneel is nieuw terrein voor mij.”

Waarom waag je je dan op dat onbekende terrein?
Bosman: “Ik heb altijd al eens fictie willen maken, het was er alleen nooit van gekomen. In de zomervakantie had ik me vermaakt met de intensieve bestudering van het Bijbelboek Job. De vraag naar het kwaad en het lijden heeft me altijd al geboeid. Job is dan een onmisbaar boek; iedere theoloog of filosoof die zich met die vraag bezig houdt verwijst naar Job. Dus ben ik de grondtekst gaan bestuderen, heb veel theologische literatuur over Job gelezen, maar ook fictie waarin het boek een rol speelt.
Ik raakte daarover in gesprek met een goede vriendin van mij, Marijke Pols van het toneelgezelschap De Orde der Dwazen. Zij zei dat haar gezelschap graag een toneelstuk over Job wilde spelen, en vroeg me of ik niet een script wilde schrijven. Dat moest in een ongelooflijk korte tijd geschreven worden. Een maand of twee later wilden ze er al mee beginnen. Ik ben als een razende aan de slag gegaan, en heb de afspraak gemaakt dat ze het gewoon eerlijk zouden zeggen als niet goed was. Maar de acteurs waren onder de indruk. Ik ben nog een keer langs geweest om wat theologische vragen te beantwoorden, maar daarna heb ik het volledig uit handen gegeven.”

Is het geen valkuil voor een schrijvende theoloog, dat zo’n toneelstuk vooral een drager van abstracte ideeën wordt, dat de theologie het verhaal gaat overschaduwen?
“Ja, dat is zeker een gevaar. Het is niet aan mij om te oordelen of het gelukt is dat te vermijden. Maar het is wel zo dat De Orde der Dwazen – hoewel een christelijke toneelvereniging – me had gevraagd om het niet expliciet religieus te maken. Het moest vooral een goed toneelstuk zijn. Als je er met een religieuze bril naar kijkt herken je de symboliek, maar je kunt er ook naar kijken als je die laag er niet in wil zien.
Bovendien denk ik dat de thematiek van Job veel mensen blijft fascineren. Als we geloven in een goede en almachtige God, waar komt dan het lijden vandaan? In allerlei varianten blijft die vraag mensen bezig houden, zelfs wanneer zij niet geloven. Hoe geseculariseerd onze samenleving ook is, we dragen nog steeds de culturele en intellectuele bagage van het christendom met ons mee. De vraag die het verhaal oproept, de vraag naar de oorsprong van kwaad en lijden, is een universele vraag.”

Wonderboj vertelt het verhaal van Boj, een succesvolle man die alom geliefd is en alles heeft wat hij zich wensen kan. Maar in één nacht verliest hij door een brand zijn vrouw en kinderen, zijn hele hebben en houwen. Het gerucht gaat dat hij die brand zelf veroorzaakt heeft. Net als zijn Bijbelse evenknie met gespiegelde naam, gaat Boj op zoek naar het waarom van zijn lijden. Waarom overkomt hem dit? Waar heeft hij dit aan verdiend? Is dit het noodlot, is er een duivelse macht aan het werk, of heeft God hem gestraft? Ook zijn vrienden zoeken vergeefs een verklaring: heeft hij dit onheil dan tóch over zichzelf afgeroepen.
“Mijn toneelstuk wil geen antwoord zijn op de vraag naar het waarom van zijn lijden”, aldus Bosman. “Net als het boek Job wil mijn toneelstuk juist zeggen: er ís geen antwoord. Er is geen zin aan het lijden. Wanneer God in de Bijbel antwoordt op de klachten van Job, dan zegt Hij eigenlijk: ik sta naast jou, ik heb het antwoord niet, maar ik sta naast jou in de kosmische strijd tegen de oerchaos. Een echo daarvan zit ook in mijn toneelstuk. Als Boj het echt niet meer ziet zitten, dan komt een van die vrienden naar hem toe en gaat naast hem zitten. En zwijgt. En koestert hem, zwijgend. En heeft hem lief, zwijgend. Het antwoord van Job en van mijn toneelstuk, is dat je naast iemand die lijdt moet gaan staan, hem nabij moet zijn zoals God ons nabij is.”

Heb je het idee dat je daarmee een originele interpretatie hebt toegevoegd aan al die intellectuele en artistieke interpretaties die er al bestaan van het boek Job?
“Nou ja, origineel… Ik baseer mijn interpretatie op recente wetenschappelijke inzichten over het boek Job. Ik probeer dat op een kunstzinnige manier vorm te geven in Wonderboj. Ik ben die zienswijze in de populaire cultuur nog niet tegen gekomen.”

De tekst bevat verwijzingen naar de Moszkowicz-affaire, naar GTST… Wil het toneelstuk ook een maatschappij- en mediakritiek zijn?
“Het wil in eerste instantie een moderne Job zijn. Maar wil ik dat goed doen, dan moet je ook hier en daar verwijzingen aanbrengen naar de moderne tijd. Daarom zitten er verwijzingen in naar actuele affaires als Moszkowicz, of de verkrachtingszaak in Amerika waarbij gezegd werd: eigen schuld, dan moet je maar geen kort rokje aandoen.”

Maar dergelijke verwijzingen zijn toch niet louter franje om dat oude verhaal modern te laten lijken? Je wil daarmee ook echt iets aan de kaak stellen, neem ik aan…
“Ja, zeker. Boj is vreselijke dingen overkomen, en mensen blijven maar krampachtig zoeken naar een verklaring. Ze zeggen: ja, maar hij was wel heel erg zelfverzekerd en arrogant, dan roep je het toch een beetje over jezelf af. En was hij niet ooit voor fraude aangeklaagd? Jawel, hij is weliswaar vrijgesproken, maar toch: waar rook is, is vuur. Zo trappen ze nog een keer na. Dat doen de vrienden in het Bijbelboek ook: ze houden pertinent vol dat Job de straf van God toch wel aan zichzelf te danken zal hebben. Dat is iets al te menselijks. We blíjven wroeten tot we een antwoord hebben, anders klapt ons wereldbeeld uit elkaar. Dat zou betekenen dat mensen gewoon lijden kan overkomen zonder dat er reden voor is. Dat is bijna ondraaglijk.”

Tot slot: is het schrijven van een toneelstuk wat jou betreft voor herhaling vatbaar?
“Ik wacht eerst de première maar eens af, om te zien wat Orde der Dwazen ervan gemaakt heeft en hoe er op gereageerd wordt. Als ik dan nog moed over heb, dan zou ik het best nog eens willen doen.”

Wonderboj wordt op 18, 19 en 20 april opgevoerd in het Amstelveens Poppentheater aan de Wolfert van Borsselenweg 85a te Amstelveen. Aanvang 20.30 uur. Toegangsprijs € 15,00. (Voorverkoop € 12,50). Boek: Frank G. Bosman, Wonderboj. Toneelstuk & essay, Berne: Heeswijk (2013), € 9,95
Meer informatie: http://goedgezelschap.eu/2013/13-03-04-wonderboj.htm

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here