De geheime archieven van Joep Dohmen

0
1724

Het is niet schokkend dat stelselmatig stukken zijn vernietigd uit bisdomarchieven. Het is anno 2010 wel pijnlijk dat informatie is verdwenen over verwerpelijk seksueel misbruik door priesters. Hoe terecht ook Joep Dohmen wordt bewierookt, hij moet niet in zijn eigen valkuil van gewenste waarheidsvinding vallen.

Hoewel het werk van Dohmen en Chesal over seksueel misbruik in de kerk een zeer zwarte bladzijde in de contemporaire geschiedenis van katholiek Nederland letterlijk blootlegt (excuse my French!), is het goed dat zij deze kerkelijke misstanden naar buiten brengen. Het ondermijnt weliswaar de kerk in haar morele autoriteit maar tegelijkertijd is het een kans schoon schip te maken met zaken van seksueel misbruik waarvan iedere weldenkende katholiek vindt dat ze nooit hadden mogen gebeuren.

Dohmen wordt echter zodanig bewierookt, dat hij overmoedig dreigt te worden. Dat doet zowel hem als de kwestie rond seksueel misbruik geen goed. Het vandaag in NRC gepubliceerde artikel ‘Het geheime archief in de kast van de bisschop’ is een voorbeeld van suggestief broddelwerk.

Documenten vernietigen
Dohmen start met een een dooddoener als opener. ‘Voor het eerst zijn er concrete aanwijzigingen dat kerkelijke archieven zijn geschoond.’ Het zou mij alleszins bevreemden dat er kerkelijke archieven niet worden geschoond.

Het canoniek recht schrijft immers voor dat een bisdom een algemeen archief, een geheim archief en een historisch archief heeft. Kerkrechtdeskundige Ton Meijers schrijft daar over: ‘Het geheime archief wordt regelmatig opgeschoond. Documenten van strafzaken inzake kerkelijke zedendelicten, waarvan de aangeklaagden overleden zijn, of die reeds tien jaar na de veroordeling gesloten zijn, worden vernietigd. Een korte samenvatting en de tekst van de definitieve beslissing worden dan bewaard.’

Een dergelijk archiefbeleid is weliswaar specifiek kerkelijk, maar ik kan mij zeer goed voorstellen dat er soortgelijke bewaartermijnen bestaan in centra voor jeugdzorg en instellingen voor seksuele gezondheid.

Geheim
Joep Dohmen laat historicus Theloosen aan het woord om bisdomarchivaris Peijnenburg te vertellen over het geheime archief van oud-bisschop Bluijssen. Geweldig narratief om over de sleutel van de bisschop te lezen, maar niet werkelijk anders dan het canoniek recht voorschrijft. Canon 487 zegt:

“Het archief moet afgesloten zijn en een sleutel ervan mogen alleen de Bisschop en de kanselier hebben; het is niemand toegestaan er binnen te gaan, tenzij met verlof van de Bisschop ofwel van de Moderator van de curie samen met dat van de kanselier.”

Dat heeft niets met doofpotten te maken, maar met consequent en zorgvuldig beheren van diocesaan archiefbeleid. Ik vermoed dat op dit moment ook weinigen het sleuteltje van de Dohmen-archieven over seksueel misbruik krijgen en dat is vanuit zijn belang te begrijpen.

De geheime archieven van Joep Dohmen zijn ongetwijfeld meterslang. Getuigenverklaringen, verhalen van slachtoffers en wellicht ook hem ter hand gestelde kerkelijke documenten. In de ‘DohmenLeaks’ zit hopelijk meer feitenmateriaal in dan de verklaringen van de historici Theloosen en Nissen.

De suggestieve opmerking van Peter Nissen doet een extra duit in het suggestieve verhaal, door te verwijzen naar het ‘Geheime Archief van het Vaticaan’. Deelnemers aan de katholieke triviakwis weten dat ‘geheim archief’ niets anders dan een ‘persoonlijk archief’ is en de relevantie richting Bluijssen ontgaat mij. Nissen weet dat als geen ander, en het is voor Joep Dohmen wel een makkelijke quote. Als hij ingevoerde canonici had gesproken in plaats van deze historici, had Dohmen een genuanceerder verhaal over kerkelijk archiefbeleid kunnen publiceren.
Pijn-en-burg
De opmerkingen van bisdomarchivaris Peijnenburg (‘Deetman mag komen, maar hij krijgt niets’ en ‘Ik vind het zelf overigens niet jammer’) zijn tegelijkertijd niet tactisch. Ze voeden suggesties over een doofpottencultuur. Dat is Peijnenburg aan te rekenen. Peijnenburg had Dohmen erop kunnen wijzen hoe diocesaan archiefbeleid functioneert. Dat is niet alleen transparant, maar ook mediawijzer dan de quotes die nu in NRC verschenen.
Vervolgens laat het archiefbeleid onder Peijnenburg mogelijk zien, dat er geen overwegingen zijn geweest delen van het geheim archief over te hevelen naar het historisch archief.
Zorgvuldigheid
Het is eieren lopen voor de kerk. Dat is niet erg, hoewel de kerk alerter mag zijn. Daarnaast mogen we verwachten dat Dohmen ook alert blijft. Ongetwijfeld zijn er stukken vernietigd die gaan over het vreselijke drama seksueel misbruik. Dat is in het licht van vandaag zeer ernstig te noemen, maar vanuit consistent archiefbeleid niet opmerkelijk. De vraag is eerder, wat we daar nu mee kunnen doen.

De spagaat waar de kerk zich in bevindt, is die van gewenste transparantie (dat zij zelf voor staat) en het tempo dat slachtoffers, maatschappij en journalisten willen zien. Dat tempo is niet op elkaar ingespeeld, ondanks Deetman en Lindenbergh. De kerk laat weliswaar zien dat het ‘menens’ is, en tegelijkertijd is dat voor velen niet genoeg. Terecht dat de kerk vandaag in een persbericht opnieuw laat weten ‘zich zonder terughoudendheid’ in te spannen ‘om alle relevante informatie voor de onderzoekscommissie beschikbaar te maken’.

Dohmen bepleit waarheidsvinding. Dat moet hij vooral blijven vinden, omdat het de kerk scherp houdt. Zolang Dohmen ook scherp blijft op zichzelf. De waarheidsvinding van Joep Dohmen mag gelijk oplopen met de zorgvuldigheid van zijn eigen berichtgeving.

Zowel voor kerk als journalist een mooie uitdaging de komende tijd.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here