Nieuwe paus heeft meer ruimte dankzij Benedictus

0
1636

Luttele minuten na het overlijden van de vorige paus Johannes Paulus II klonken de spreekkoren om zijn heiligverklaring door de straten van Rome. Over de hele wereld gingen tv-beelden rond van één groot huilend Sint-Pietersplein.

Het zal – toen nog – Joseph kardinaal Ratzinger met enige bevreemding hebben vervuld. Natuurlijk had hij van nabij meegemaakt hoe Johannes Paulus uitgroeide tot een herder met een sterrenstatus. Het gaf hem ook de rugdekking om als prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer de ruimte op te rekken voor Vaticaanse regie op het theologisch debat. Maar Ratzinger kende de geschiedenis van de kerk te goed om te weten dat het pausambt niet het beste uitgangspunt is om tot de eer der altaren te worden verheven. Net als iedere bestuurder krijgt een paus te maken met zijn eigen portie noodzakelijk kwaad. Er moeten lijken in de kast blijven, ruzies gesust, ongemakkelijke besluiten worden genomen. Het leiden van een wereldkerk is een machtige baan waarin vuile handen onvermijdelijk zijn.

Met Johannes Paulus II kreeg het pausschap mythische proporties. Zijn publiekelijk uitgedragen lijdensweg door ziekte, droeg daar in hoge mate aan bij. Het vervulde de één met ontzag, de ander met ontzetting. Johannes Paulus mocht daarmee wellicht op weg zijn naar heiligheid, maar iedereen kon de conclusie trekken dat de doodzieke paus niet meer in staat was tot effectief leiderschap. Wie de baas was in het Vaticaan, werd steeds meer de vraag.
Benedictus XVI heeft veel lucht laten lopen uit de ballon die door zijn voorganger in het pausschap was geblazen. Natuurlijk kon ook hij er niet omheen dat mensen van de paus leiderschap met charisma willen, iemand die gezien en gehoord, bewonderd mag worden. Maar van meet af aan leek Benedictus zich ongemakkelijk te voelen in zijn publieke rol en was hij wars van fangedrag.

Het pausschap is ook gewoon een baan; iemand moet het doen en er was geen andere kandidaat beschikbaar. Het zwarte priesterhemd dat onder zijn witte toog zichtbaar was toen hij zich voor het eerst als Benedictus XVI aan de wereld toonde, sprak boekdelen. Hier stond een interim-manager, een tussenpaus.
Toch lijkt ook Benedictus vastgelopen in het managen van het primaire proces: het leiding geven aan de Vaticaanse curiedepartementen. Waar Johannes Paulus uit frustraties om de machinaties van het Vaticaanse bestuursapparaat besloot om de wereld rond te reizen, trok Benedictus zich terug in zijn studeerkamer. Daar kwamen prachtige theologische boeken uit voort, maar de prijs die de kerk betaalde was hoog: een sterk verdeelde curie waar geen enkele regie op lijkt te bestaan. Falend crisismanagement, openlijk ruziënde of onstuurbare prelaten, lekkende butlers – zelfs voor Vaticaanse begrippen ging het er wild aan toe.

Ook buiten de beslotenheid van het Vaticaan leek Benedictus zich nooit gemakkelijk te voelen. Hij is geen man van soundbites. Toespraken zorgden voor veel beroering, veelal door oppervlakkige lezing en onjuiste citaten. Het zal de nauwgezette wetenschapper in Benedictus wanhopig hebben gemaakt. “Lees dan eens wat er staat!” Toen zijn adviseurs hem overhaalden om op Twitter actief te worden, deed hij dat met een Ratzingeriaanse kwinkslag: op het vluchtigste medium schreef hij in Latijn, de taal van de eeuwigheid. Het leverde hem het predicaat ‘ultraconservatief’op.
Benedictus zal zich eerder als behoudend en behoedzaam beschouwen. De katholieke kerk is een kathedraal van tweeduizend jaar oud met de paus als waarnemend bouwmeester. Voordat je aan de fundamenten gaat trekken, moet je wel even nadenken.

Benedictus zal als een bescheiden paus de boeken in gaan en dat zal precies de bedoeling zijn geweest. Een geleerde paus die de wereld voorhield: ‘Gebruik je verstand’. Na het megalomane pontificaat van zijn voorgangers, voelde hij de behoefte aan ontnuchtering rond het ambt. Het plotse besluit om gewoon met pensioen te gaan, is daarvan de pontificale bekroning. Over zijn opvolger hangt nu niet langer de verstikkende schaduw van Johannes Paulus II. Dat biedt ruimte voor een eigen stijl. Voor alles zal de nieuwe paus over de vaardigheden moeten beschikken het Vaticaanse bestuursapparaat weer in de teugels te krijgen. En Benedictus keert terug naar de studeerkamer die hij eigenlijk nooit verlaten heeft.

Deze opinie verscheen vanmorgen in dagblad Trouw.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here