Gisteravond sprak ik met mijn atheïstische buurman over de verkiezingen. Onvermijdelijk bij ons beiden kwam het geloof ter sprake. ‘Gelukkig is de confessionele tijd voorbij’, zei hij, ‘Je moet er toch niet aan denken dat we weer terug moeten naar de tijd van de Katholieke Volkspartij? We leven in een tijd van scheiding tussen kerk en staat, dus a.u.b. geen geloof in de politiek’.

Inderdaad, ik moet er ook niet aan denken terug te moeten naar het grijze verleden. Maar toch ben ik het niet met mijn buurman eens. Uiteraard ben ik ook blij met de scheiding tussen kerk en staat, maar dat neemt niet weg dat geloof in de politiek goed mogelijk is. Het is een misvatting te denken dat het geloof alleen een privékwestie is. Natuurlijk, zo kun je het geloof beleven, maar dat lijkt me niet de bedoeling.

Geloven, al dan niet katholiek, grijpt de hele persoon aan en die persoon neem je mee de buitenwereld in. En van daaruit kan iemand zich ook politiek inzetten, zoals dat ook geldt voor een humanist. Uiteraard met respect voor de democratische spelregels die we hebben afgesproken met elkaar. Dat licht ik toe met een voorbeeld, een aanzet tot een filosofische verdieping, en een pleidooi om meer open te zijn over onze (gelovige) motivatiebronnen.

Oud-politica en kersvers VERUS-voorzitter Loes Ypma
Afgelopen najaar maakte Loes Ypma de overstap van de Tweede Kamer (PvdA-fractie) naar de onderwijsvereniging VERUS. Publiekelijk vertelt deze maatschappelijk bewuste vrouw hoe het katholieke geloof haar diepgaand heeft geïnspireerd en nog steeds inspireert. Als docente maatschappijleer kwam ze in de gemeenteraad terecht om vervolgens te kiezen voor de landelijke politiek om nu op het snijvlak van politiek en onderwijs een sleutelpositie in te nemen. Deze vrouw laat mooi zien hoe (katholiek) geloven samen kan gaan met inzet voor de samenleving.

Dialoog tussen Jürgen Habermas en Joseph Ratzinger
In januari 2004 vond een in Nederland onderbelicht gesprek plaats tussen bovengenoemde twee levensbeschouwelijke grootheden, Habermas en de latere paus Benedictus XVI. Onder de titel Dialektik der Säkularisierung hielden de atheïstische filosoof en de gelovige theoloog een dialoog die van groot belang is voor de toekomst van onze globaliserende samenleving. Ik stip hier twee punten aan.
Ten eerste, beide denkers zijn gaan inzien dat zowel het christendom als het westerse rationalisme tekortschieten als eindverklaring. Er zijn immers andere denk- en leefwerelden die andere uitgangspunten kennen zoals de islamitische wereld en de hindoeïstisch-boeddhistische wereld. Westerse denkers zullen beide laatste werelden serieus dienen te nemen.
Ten tweede geeft Jürgen Habermas aan dat zijn visie op religie is veranderd. Dacht hij ooit dat religie overbodig zou worden in een op rationaliteit gebaseerde samenleving, nu is hij er op grond van zowel filosofisch nadenken als empirisch onderzoek van overtuigd dat bijvoorbeeld het christendom zoals zich dat heeft ontwikkeld in onze cultuur een ‘maatschappelijk tegoed’ heeft. Het christendom biedt immers, evenals andere levensbeschouwingen, motivationele bronnen om goed te handelen binnen de samenleving. Dat zijn bronnen die de strikte rationaliteit niet kan geven. Zo verwijst Habermas naar bijvoorbeeld de evocatieve kracht van bepaalde bijbelverhalen die mensen al eeuwenlang inspireren, tot sociaal-maatschappelijk ethisch verantwoord gedrag (wellicht dat Habermas hier mede geïnspireerd is door bijv. de grote Jozef-studie van Thomas Mann).
De terrorisme-expert Mark Juergensmeyer verwijst in zijn boek Terror in the mind of God naar hetzelfde thema als opgave voor de toekomst. Religie zal volgens hem zich moeten laten aanspreken door de rationaliteit van de Verlichting. En omgekeerd kan de Verlichting de bronnen van de religies goed gebruiken om morele kracht uit te putten om de idealen ook daadwerkelijk waar te maken.

Gemeentelijke verkiezingen
Ik ben ervan overtuigd dat heel wat mannen en vrouwen zich vanuit hun christelijk/katholiek geloven, politiek en maatschappelijk inzetten. Ook binnen het kader van de gemeentelijke verkiezingen. Het lijkt me van belang om de levensbeschouwelijke bronnen van hun inzet te onderzoeken en te bevragen op wat er aan katholiek-christelijke inspiratie doorwerkt in hun handelen. Dit thema is binnen de huidige samenleving vaak taboe. Daar komt nog bij dat veel katholieken last hebben van een soort verschuilingsdrang om maar vooral niet op te vallen. Laat staan te koop te lopen met hun gelovige inspiratie – in welke vorm dan ook. Het recent verschenen boek EIGEN ZINNEN breekt met deze traditie. Hier laten elf maatschappelijk betrokken auteurs het achterste van hun tong zien en leggen daarmee hun ziel open. Wellicht dat dit boek, project van het Cobbenhagen Centrum van de Tilburg University (stichter Cobbenhagen was econoom en priester), kan bijdragen aan persoonlijke en maatschappelijke bewustwording. Om zo de kleine en grote dialogen waar onze samenleving om schreeuwt beter vorm te kunnen geven. Dus ga stemmen en laat je stem in het openbare debat horen.