Volgens katholiek publicist Robert Lemm spelen de Mariaverschijningen in Amsterdam een rol bij het tegenhouden van een bezoek van paus Franciscus aan Amsterdam. Dagblad Trouw meldde gisteren dat kardinaal Eijk een mogelijk pausbezoek heeft geblokkeerd. Dat bericht heeft voor veel onrust gezorgd, zowel in de bisschoppenconferentie als onder katholieken op social media.

Onduidelijkheid in berichtgeving

Trouw liet gisteren weten dat kardinaal Eijk een pausbezoek zou hebben tegengehouden. De krant laat ‘bronnen rond de bisschoppenconferentie’ aan het woord. In ieder geval is dit Eric Fennis, kanselier van het bisdom Haarlem-Amsterdam. Hij verklaarde tegenover het dagblad dat “uit de entourage van paus Franciscus duidelijke signalen kwamen dat er mogelijkheden waren” voor een bezoek. De paus zou Amsterdam, in de ‘spirituele periferie’, zelfs een heel geschikte bestemming vinden. Het zou ook de tijd zijn. Paus Johannes Paulus II sloeg immers in 1985 Amsterdam over.

In de reconstructie die Trouw publiceerde, zou kardinaal Eijk tegen de paus in een privé-audiëntie hebben gezegd dat het beter was niet te komen. De kardinaal zou “bang zijn geweest voor een gebrek aan animo voor de paus bij het Nederlandse publiek”. Heel hard kan Trouw dit niet maken: de krant was zelf niet aanwezig bij het vertrouwelijke gesprek van de kardinaal met de paus en heeft dit van horen zeggen.

Dat de blokkade van Eijk nu juist via Trouw is gepubliceerd, is niet verrassend. Eerder dit jaar beschuldigde de persdienst van de Kerkprovincie Trouw-journalist Robin de Wever van suggestief, onjuist en doelbewust handelen tegen kardinaal Eijk na diens Trente-uitspraken enkele weken geleden in het Reformatorisch Dagblad. De voorlichtster van de Kerkprovincie ging er ongekend hard in. Hierdoor vertroebelde de relatie met Trouw. De berichtgeving in Trouw kan ook in die context worden bezien.

Ook nu gaat de Kerkprovincie keihard tegen dagblad Trouw in en schrijft over “valse voorstelling van zaken” en berichtgeving die “volstrekt bezijden de waarheid” is. Ongebruikelijk genoeg publiceert zij een deel van de mailwisseling met het dagblad. Dat kan misschien de waarheid in zich dragen, maar relationeel is het zeer onverstandig op deze wijze te handelen. Zelfs als bewezen kan worden dat Trouw scrupuleus zou willen handelen.

paus-amsterdamVrouwe van Alle Volkeren

De draaiboeken lagen klaar, schrijft Trouw: een oecumenische viering in de Arena en een liefdadigheidsbezoek in de binnenstad. Maar of dit het definitieve programma is allerminst zeker. Robert Lemm, auteur van het Mariaboek ‘Vrouwe van alle Volkeren’ schrijft op Facebook dat er een andere opzet was. “Het zou geen gebedsviering worden in de Arena. Het zou een bezoek van een dag worden aan Amsterdam, op 31 mei, aan de Sint Nicolaaskerk.” Op 31 mei 2014 is de viering van de gebedsdag rond de Vrouwe van Alle Volkeren, de Mariaverschijningen die door bisschop Punt lokaal zijn erkend als ‘bovennatuurlijk’.

Op internet circuleert een poster van de paus en de gebedsdag in Amsterdam (hiernaast afgebeeld). “Alles was in Amsterdam al in gereedheid gebracht. De St. Nicolaaskerk was er helemaal klaar voor.” aldus Lemm.  Lemm, nogmaals en meerdere malen op Facebook:  “De bisschoppen moeten naar buiten toe de gelederen gesloten houden. Dus is het verstandig om te zeggen: de paus wilde zelf niet. Maar wie de geschiedenis van Punt-Haarlem heeft gevolgd over de afgelopen 15 jaar, weet dat er grote onenigheid is tussen Haarlem-A’dam en Utrecht, te beginnen met de Vrouwe van alle Volkeren. Dat heeft nu ook weer meegespeeld.”

Als Lemms versie richting de waarheid gaat, dan ligt het voor de hand dat er geen overeenstemming in de bisschoppenconferentie is over de komst van de paus. De verschijningen van de ‘Vrouwe van Alle Volkeren’ zijn weliswaar lokaal erkend door bisschop Punt, maar de authenticiteit van de verschijningen wordt door veel andere bisschoppen in twijfel getrokken. Het is voor te stellen dat andere bisschoppen hun handen niet willen branden met de paus in hun midden. Bovendien passeerde bisschop Punt kardinaal Eijk die als voorzitter van de bisschoppenconferentie de contacten met het Vaticaan onderhoudt. Trouw-journalist Fens schrijft dat Punt hierop door Eijk is aangesproken.

Reacties

Hoogleraar kerkgeschiedenis Paul van Geest weet niet wat er precies is gebeurd. In het televisieprogramma EenVandaag zei hij: “Of het plan van Punt is afgeraden: nescio, ik zou het echt niet weten. Maar de feiten zijn dat Punt enthousiast was, en dat na het bezoek van kardinaal Eijk aan de paus in Rome dat enthousiasme gedeeltelijk getemperd was.”

Ook op sociale media roeren veel katholieken zich. Er is geen eenduidige voorkeur om de paus naar Nederland uit te nodigen. Wel maken mensen zich zorgen om de publieke onenigheid tussen de bisschoppen.

Oud-woordvoerder van de Kerkprovincie Jan Willem Wits twittert: “Bronnen Trouw moeten wel een of meerdere bisschoppen zijn. Dat die naar de krant lekken, lijkt mij een groter probleem voor Eijk dan Trouw.” Juliette van Deursen-Vreeburg schrijft op Facebook: “Volgens mij valt echter niet te ontkennen dat er een groot probleem is in onze Nederlandse kerkprovincie. Grote onenigheid in de bisschoppenconferentie – dat valt toch niet te ontkennen? Ik denk dat er snel iets moet gebeuren.”

Oud-woordvoerder van het bisdom Groningen-Leeuwarden Laetitia van der Lans schrijft: “Ik wil met mijn reactie hier alleen maar laten weten dat ik graag naar de Arena zou gaan als de paus daar zou komen.” En PKN-projectleider Martijn Vellekoop is er van overtuigd dat die Arena volstroomt. “Ben geen katholiek, maar wil wel een wedje maken dat de Arena vol zit als de paus langs komt… echt geen twijfel.” De Roermondse pastoor Peter van der Horst vindt het jammer dat het pausbezoek niet doorgaat. “Katholiek Nederland kan wel wat inspiratie en blikverbreding gebruiken!” Acht Mei-voorman Henk Baars: “Ondanks heel misschien een verkeerde weergave blijft de kardinaal een brekebeen. Nu weer door de paus niet uit te nodigen.” Bestuurslid van het Centrum voor de Sociale Leer in de Kerk Philip Weijers vindt alle reacties niet verstandig. “Stop met deze hype; de paus komt wel een keer; heel graag zelfs, maar tot die tijd is er genoeg te doen in de kerk en samenleving!”

Het trauma van 1985

Op de achtergrond van deze kwestie speelt het trauma van 1985. Het vreselijk mislukte bezoek van paus Johannes Paulus II heeft diepe wonden geslagen. Daardoor is de huidige generatie katholieken nog steeds onzeker of het wel zo verstandig is om de paus naar Amsterdam te halen. De samenleving is sinds 1985 nog seculierder en de stemming volgens sommigen nog anti-kerkelijker. In zo’n setting past een pausbezoek niet, bang voor een herhaling. Anderen stellen daar tegenover dat deze paus zo populair is, dat dit niet fout kan gaan. De kans op demonstraties tegen de paus acht men klein.